Judith Phiri
INHLANGANISO yabafuyi bembuzi eZimbabwe iGoat Breeders Association of Zimbabwe, (GBAZ) isikhuthaze abafuye imbuzi ukuthi bathuthukele ekufuyeni okukhulu, okubonakale ukuthi yibhizimusi eletha inzuzo elizweni.
Indingeko yenyama yembuzi isiphezulu ngenxa yokuthi abantu bafuna ukuzama inyama ehlukeneyo ngaphandle kweyenkomo, ingulube kanye lenkukhu.
Imbuzi zipha imiphakathi inyama enengi, uchago kanye lezikhumba. Lanxa imakethe yenyama yembuzi ikhona lapha ekhaya, kulamathuba amanengi emazweni aseduze kanye lakwamanye amazwe, anjenge Middle East okungangenwa kule imikambo.
Ekhuluma ngesikhathi se-5th Annual Goat Indaba koBulawayo umnuzana Xolisani Mpofu uthe abalimi abanengi sebeqalile ukuthola inzuzo kuzifuyo ezinlutshwana akade belazo njalo ezilakho ukwanda ngesikhathi esifitshane.
Uthe: “Abalimi abanengi sebefuna ukuba yingxenye yabalimi abafuya imbuzi ngesizatho sokuguquka komumo womkhathi. Ukuguquka komkhathi kwenza kubenzima ukufuya izifuyo ezinkulu futhi ngoba ziyahlaselwa layimikhuhlane eyehlukeneyo.”
Uqhubeke wathi: “Imbuzi kulula ukuzinakekela ngoba yizifuyo ezincane, ziyenelisa ukwanda ngesikhathi esifitshane njalo ungenza imali emkambo ngesikhathi esifitshane.”
UMpofu uthe imbuzi ziqakathekile emphakathini we Zimbabwe ngokuthi zingena ngemali yangaphandle, okwenza izikhumba zibe lenzuzo lapha.
UMnu Mpofu, njalo ongumqondisi omkhulu we Eland Zakithi Goat Stud, uthe ukufuya imbuzi kulenzuzo edlula ukufuya inkomo, ikakhulu endaweni ezomileyo.
Uthe: “Imbuzi ziyavuma endaweni elesomiso njalo ziyenelisa ukudla amahlamvu lokunye okutshiyeneyo, okwenza zisebenzise ngcono izinto zemvelo ezikhona. Ziyazalana zibe zinengi ngesikhathi esifitshane.
Imihlobo yembuzi evame kuleli igoqela iMashona, iBoer, iMarabele le Kalahari. Ukutshiyana phakathi kwembuzi kwenza kube lula ukufuya ngenjongo yokwenza ibhizimusi.
Uthe abalimi bangenelisa ukwengeza imali abayitholayo ngokuhlanganisa izifuyo ezincane emabhizimusini abo, besebenzisa ithuba lokwanda kokufuneka kwenyama yembuzi, ibhizimusi leli kalidingi mali enengi ukuqalisa njalo kalila msebenzi omnengi.
Umfuyi wembuzi wase Gwanda, uMnumzana Providence Shoko uthe ukwanda kwabalimi bembuzi abasuka ekufuyeni okuncane baya ekufuyeni okukhulu kungenxa yamathuba akhona ekufuyeni okukhulu.




