Nkosilathi Sibanda
IZINDUNA zomdabu kuleli seziqonqosele ukuthi abazali lababalisi bezikolo kumele bafundise abantwana ngamasiko lemikhuba yesizwe samaNdebele ukuze bakhule besamukela imvelaphi yabo.
Inkuthazo le ibekwe yacaca emphakathini kumgubho weNkosi uMzilikazi, oqhutshwe eMhlahlandlela, eMatobo, esabelweni seMatabeleland South ngoMgqibelo odluleyo.
Bekuhlangane abantu abavela endaweni ezehlukeneyo, belande ukuzokhumbula iNkosi uMzilikazi lokubabaza imisebenzi yakhe ekwakheni isizwe samaNdebele. Umbuthano lo ubelithuba elihle kuzinduna zomdabu lokukhuluma labantu mayelana ngokuqakatheka kokulondoloza amasiko lokwabela abantwana ulwazi.
Ingcwethi zamasiko lemikhuba yamaNdebele lazo zisekele izinduna kulokhu.
Inkulungwane zabantu abakade bethe gwaqa ngoMgqibelo bayizwile intshumayelo yamasiko. NgoLwesihlanu njalo labantwana abakumabanga esikolo baphiwa imfundiso ezitshiyeneyo mayelana ngamasiko.

Abantwana, ngaphandle kokuthola imbali yeNkosi lamasiko esiNdebele, baphiwe lezinye izifundo ngokuhlonipha lokuba lomlandu empilweni zabo lokuphila lomphakathi.
Induna uMathema uthe okwakuqala okumele abantwana bakubambe yikwazi ukuthi bavelaphi njengamaNdebele.
Ugcizelele ukuthi intsha kumele izazi ukuthi ingobani, njalo lokuthi iqondeni kwelakusasa.
“Ngeke sivumele ukutshabalala kolimi lamasiko ethu. Ligugu lesizukulwane esizayo, singathatheli phansi ukubaluleka kolimi lwethu. Sikhuthaza ukufundiswa kolimi lwesiNdebele ezikolo ukuze sivikele ukutshabalala kwaso,” kutsho uMathema.
Induna uNyangazonke uthe umphakathi ulomthwalo omkhulu wokukhulisa abantwana ngendlela yesiko. Unxuse ukuthi kubuyiswe isiko lokukhulisa abantwana ngokuhlanganyela ndawonye ezigabeni.
“Masibuyeleni esikweni lokuthi abantwana ngabo muntu wonke, ngabesigaba sonke.”
Abazali lababalisi bakhuthazwe ukuthi bafundise abantwana ukuzigqaja lokujabulela ulimi.
“Thina amaNdebele kumele sizigqaje ngamasiko ethu. Ulimi esilukhulumayo luyinsika yesiko lethu, nxa umuntu efuna ukukuhlukumeza uqala ngokuncindezela ulimi lwakho. Masisebenzise indimi zethu loba ngaphi lapho esikhona. Yiyo indlela esakha ngayo isizwe sethu.”
Umlobi, ophinda abeyingcwethi kwezokulondolozwa kwemvelo, uMnumzana Martin Mlilo uthe: “Kuqakathekile ukuthi abantwana abancane, ikakhulu amankazana afundiswe ngempahla yemkulwini kunye lezitsha ukuze balondoloze amasiko njalo bakwazi okunengi ngendlela amaNdebele ayephila ngayo kudala.”
UMnu Mlilo obengomunye wezingcitshi zamasiko ebezifundisa abantwana besikolo, eMhlahlandlela.
Usaziwayo kwezokuhaya inkondlo, ukuloba, ukulingisa lokubalisa, uSithandazile Dube uthe okuhamba kuqala ekufundiseni abantwana yikuthi bazazi ukuthi bangobani.
“Kumele bafundiswe ukuze bazigqaje ngolimi lwabo kunye lamasiko. Ikusasa lolimi lamasiko ethu lisezandleni zabantwabethu,” kutsho uDube.




