Sikhumbuzo Moyo
UHulumende useguqule uhlelo lokuncedisa abafundi ngemali yokubhala imihloliso yeZimbabwe School Examinations Council (Zimsec), olwaqalisa ngomnyaka ka-2020, kepha soluzaqhubeka luncedisa abantwana abavela emulini eziswelayo kuphela.
Ngaphansi kwendlela entsha yokuxhasa ngemali yemihloliso, kusukela ngomnyaka ka-2027 uHulumende usezabhadalela labo abafunda ezikolo ezisemaphandleni, abafunda kuzikolo ezisekela ezinye (satellite schools) kanye lalabo ababhadalelwa yi-Basic Education Assistance Module (BEAM) kuphela.
Kodwa kusukela ngomnyaka ka-2028, abafundi abangaphansi kohlelo lweBEAM kuphela yibo abayabe sebethola uncedo lolu.
Ekhuluma emhlanganweni wentathelizindaba olandela umhlangano weKhabhinethi, uMphathintambo wezokwazisa, ukusakaza kanye lokukhulumisana lomphakathi, uDokotela Zhemu Soda, uthe iKhabhinethi yaxoxa njalo yavuma ukuthi kukhangelisiswe ngohlelo lokuncedisa abafundi ngemali yemihloliso yeZimbabwe School Examination Council (Zimsec) kanye lendlela yokuxhasa imihloliso le ngemali, i-Examination Financing Model.

Kubikwa uMphathintambo wezeMali, uSikhwicamfundo uMthuli Ncube, njengomgcinisihlalo weKhomithi yeKhabhinethi ebona ngokuhlelwa kwentuthuko yesizwe nguye oveze lokhu.
UDkt Soda uthe uhulumende ubelokhu etshengisa ukuzimisela ekwenzeni ukuthi abantwana bathole amathuba alinganayo okufunda kanye lokwehlisa ubunzima bezomnotho obubhekane lemuli ngokuncedisa ekubhadaleni imali yemihloliso yesizwe.
“Eminyakeni edlulileyo, uhulumende ubelokhu etshengisa ukuzimisela ekutholiseni amathuba alinganayo okufunda kanye lokwehlisa ubunzima bezomnotho obubhekane lemuli, ngokuncedisa abafundi ngemali yokubhala imihloliso yelizweni eqhutshwa yi-Zimsec,” kutsho uDkt Soda.
Uhlelo lokuncedisa abafundi ngemali yemihloliso lwaqalisa ngomnyaka ka-2020, lapho uhulumende abebhadala amaphesenti angu-53 emali yemihloliso, kuthi abazali kanye labanakekela abantwana bona babhadale amaphesenti angu-47 aseleyo.
Ngomnyaka ka-2021, uhulumende wakhuphula usekelo lwakhe lwaya ku-55 phesenti, kwehliswa isilinganiso sabazali saya ku-45 phesenti. Lapha kwakuhloswe ukuthi kwehliselwe abazali umthwalo wezimali emulini kanye lokwenza ukuthi abafundi abanengi benelise ukubhala imihloliso.
Lanxa kunjalo, uhulumende usevumile ukuthi uhlelo lokuncedisa bonke abafundi ngaphandle kokukhetha alwehlukanisi kuhle phakathi kwabafundi abaswelayo abadinga uncedo lwezimali kanye lalabo abavela ezimulini ezenelisayo ukubhadala imali yemihloliso zingancediswanga nguHulumende.
UDkt Soda uthe uhlelo lolu selusiba nzima ukuqhubeka lusekelwa ngenxa yokusilela kwemali kanye lezinye izidingo zesizwe ezidinga imali, okwenza kube lendingeko yokuthi kukhangelisiswe indlela olusebenza ngayo.
Uhulumende uthe uhlelo olutsha luhlose ukuqinisekisa ukuthi imali ekhona isetshenziswa ekuncedeni abafundi abaswelayo kakhulu, ngesikhathi kugcinwa ubuqotho, ukuvikeleka kanye lokuqhubeka kuhle kokuqhutshwa kwemihloliso yesizwe.
Ngaphansi kohlelo oluzasetshenziswa ngezigaba, abafundi bezikolo zamabanga aphansi ezisemaphandleni ezibizwa ngokuthi yi-P3, izikolo zamabanga aphezulu ezisemaphandleni ezibizwa ngokuthi yi-S3, izikolo ezisekela ezinye kanye labafundi abaphansi kohlelo lweBEAM bazaqhubeka bethola uncedo lokubhadalelwa imali yemihloliso ngomnyaka ka-2027.
Kodwa kusukela ngo-2028, uncedo lolu luzatholwa ngabafundi abaphansi kohlelo lweBEAM kuphela.