Online Reporter
Siphathokuhle Ngulube
Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kuhle ezifundweni zenu njalo lekhefu eliphakathi kwalo lilisebenzisa kuhle ezifundweni zenu. Kuleli iviki sizaqhubeka ngemigido yezolo. Omunye umgido obugidwa kakhulu izolo ngumgido wamantshomane.
Lo ubungumgido obugidwa kwesinye isikhathi abanye baze baphunywe lidlozi elibizwa kuthiwe lintshomane. Izingoma zamantshomane bezihlatshelwa ngokuphangisa lengungu ibifuna igabazi elizayitshaya ngokukhawuleza kithi lezingoma zakhona bezihlatshelwa ngokuphangisa ukuze phela kuhambelane lomgido.
Abantu abagida lo umgido bekudinga ukuba babe ngamagabazi ukuze phela bahambelane lengungu lengoma.
Bakhona abebegida lo umgido begidela nje ukukholisa emidlalweni kanye lasemibuyisweni. Idlozi lentshomane lingaphuma, abadala bebekwazi ukuba bakhulume njani lalo.
Ukhona njalo umgido obekuthiwa ngowamashabi. Lo umgido ubutshengisa kakhulu ukuthi iNdebele beliphila ngokuzingela ngakho belinanzelela kakhulu ukwenza kwezinyamazana ezithile. Ekuzingeleni phela bekubanjwa izinyamazana ezehlukeneyo ezinye njalo bezisesatshwa ngoba zilokwenza kwazo okuyingozi. Lo umgido wamaShabi amaNdebele abewugida elingisa kakhulu izenzo zezinyamazana ezehlukeneyo.
Bekumnandi ukuwubukela lo umgido ngoba etshengisa ubuciko beNdebele obukhulu. Phela bekudinga umuntu onanzelelayo ukubona ukwenza kwenyamazana ethile ubuye njalo wenelise ukuyilingisa.
Bekusibakhona okhalela ingoma abanye bavume kanti abanye njalo beqakeza ingoma ize ivuthwe. Bakhona abakade begida baze baphunywe lidlozi leshabi. Leli idlozi belibizwa kuthiwe ngelokuzingela. Umuntu ophunywa yileli idlozi ubengahamba yedwa egangeni abuye ephethe inkalakatha yenyamazana.
Umbuzo ubusiba yikuthi uyibulele njani yedwa. Besekucaca ukuthi mhlawumbe ngesikhathi ebulala linyamazana ubengayedwa ubesephunywe yilo ishabi. Inyamazana ebibuya lomuntu olaleli idlozi ibingelamkhuba, ibidliwa nje abantu bazikholisele bamane babonge nje abaphansi ngokubakhumbula ngesitshebo.
Ukhona njalo umgido obekuthiwa ngowezangoma. Lo umgido ubugidwa ngamagabazi lawo. Inyawo bezintshintshana, bekuthi kungaphakama lolu lutshaye phansi olunye lalo luphakame njalo. Izingoma zomgido wezangoma bezihlatshelwa kutshaywa izikeyi.
Izikeyi yizigojwana ebezisetshenziswa ukuqakeza. Izigodo lezi bezisenza kuzwakale kumnandi kakhulu ngoba okungumsinjwanyana obekuphuma kulezi izigojwana bekuncedisa ekuthini ingoma ibemnandi. Bakhona abakade bephunywa ngamadlozi ezangoma.
Abethi angaphuma abadala bebekwazi ukukhuluma lawo. Umgido lo ubugidwa njalo abantu bezithokozisa nxa abadala bebusa nje kumbe njalo mhla kubuyiswa kanti lasemithimbeni ubugidwa abantu bezikholisela.
Ukhona njalo umgido obugidwa ngamantombazana wodwa izolo. Lo umgido bekuthiwa ngumtshitshimbo. Bekusenziwa umkhumbi kuhlatshelwa kakhulu ingoma ize ivuthwe.
Nxa ingoma isivuthiwe bekungenwa phakathi komkhumbi ngababili kutshitshimbwe kusetshenziswa imizimba lezandla kubemnandi kakhulu.
Umtshitshimbo ubungumgido wamantombazana kuphela hatshi omama. Emgidweni lo amajaha abathola ithuba lokubukela abe esezikhethela amantombi awafunayo. Umgido lo ubugidwa kakhulu emidlalweni ethile kanye lasemithimbeni. Bekumnandi kakhulu ukuwubukela. Omunye umgido obuvamile ngowembube. Lo ubungumgido wamajaha wodwa. Abahlangana Abe lihlekana.
Omunye wabo ubeqalisa ingoma abanye bavume. Amazwi abo bekufanele ahambelane kuhle kuzwakale kumnandi kakhulu. Lo umgido ubugidwa kakhulu emidlalweni kanye lasemithimbeni.
Amajaha abetshengisa ubugabazi bawo izintombi beseziwela zibone lobo bugabazi. Obaba abadala bebengawungeni lo umgido, ubungowamajaha asakhulayo. Inyawo beluphakanyiswa lutshaye phansi kuzwakale ngakho bekudinga amajaha aseselamandla okwenza lokho.
Kuyavela ke bafundi ukuthi izingoma zonke esixoxe ngazo ngaphambilini bezihamba lemigido ethile njalo imigido le iqakathekile ngoba ibidlala indima enkulu emidlalweni kanye lasemithimbeni.
INdebele belizilibazisa ngemigido le njengoba nje lathi kulezi izinsuku silamalediyo asilibazisayo. Asihlanganeni kuviki elizayo siqhubeka ngezifundo zethu.
