IMIGIDO IZOLO

Siphathokuhle Ngulube

Salibonani bafundi. Ngithemba livale kuhle njalo liphumelele emihlolisweni yenu yaphakathi komnyaka. Kumaviki adluleyo besikhangela izingoma. Siyibonile indima enkulu ebidlalwa yilezi izingoma. Kuvelile ukuba izingoma beziyingxenye yesizwe samaNdebele.

Izingoma lezi ke bezingamane zihlatshelwe nje, bezihamba lemigido ethile. Imigido ibigidwa kakhulu kumibuthano lasemidlalweni ethile. Izolo bekulomgido wabesilisa okuthiwa yisitshingo. Umgido lo ubugidwa kakhulu emithimbeni. Abesilisa bebegida begqoke amabhetshu. Nxa begida amabhetshu athi pheku, pheku kubemnandi kobukeleyo. Umgido wesitshingo lo ubuhambelana lowesintwana obizwa uthiwe yisitshikitsha. Lo umgido ubuhambelana lesitshingo kodwa indlela abesifazana abebephakamisa ngayo unyawo ibitshiyana lendlela isilisa esiphakamisa ngayo.

Isitshikitsha laso besigidwa emithimbeni. Bekuthi nxa amantombi egida amajaha abukele aze abe lendlela yokuhawukela izintombi lezi. Imizi ibisakhiwa ngenxa yemigido yonale. Omama abadala labo bebewugida kakhulu umgido lo.

Amantombazana abefunda kibo omama. Nxa begida umgido lo bebegqoka imisisi. Bebethi nxa benyathela ithi pheku, pheku kwenze nje ufise ukuwubukela lo umgido. Amantombazana wona abezilungisa ukuze abukeke. Abezicomba ngenhlabathi ebomvu abesezicecisa ngomlotha hawu abukeke okumangalisayo. Lokhu bekuwakhanga kakhulu amajaha. Nxa bekugidwa isitshikitsha inyawo bezitshaya Kanye kanye ngapha abanye behlabela babuye baqakeze. Izingoma zesitshingo zikhalelwa ngowesilisa onguye oyabe egida ngalesi sikhathi.

Abesifazana bayaphatheka emigidweni lo ngokuvumela ingoma babuye baqakeze ingoma ize ivuthwe. Ngokunjalo ke abesifazana bebeyingxenye enkulu umgido wamadoda. Ingoma zesitshikitsha lesitshingo bezilokutsho oluthile ngempilo yamaNdebele.

Ezinye beziveza imbali yamaNdebele. Bezilandisa kabanzi indlela isizwe samaNdebele esabunjwa ngayo. Ezinye njalo bezilandisa nje jikelele ngempilo yamaNdebele.

Ubuthi ungazilalela ufunde okunengi ngempilo yeNdebele, imvelaphi, inkolo, ukudla, indlela zokuthathana lokunye nje okunenginengi.

Ukhona njalo umgido obubizwa kuthiwe ngumgido wamajukwa. Lo umgido ubugidwa ngomama labobaba. Bebethi nxa begida kucace ukuthi abaphakamisi inyawo.

Inyawo bezitshetshezela phansi zingaphakami zitshintshana nxa okunye lusiyaphambili okunye lisiya emuva.

Ubumnandi lawo lumgido. Izingoma zakhona lazo bezilandisa oluthile ngeNdebele. Ezinye bezilanda imbali yeNdebele kuthi ezinye njalo ziveze okuthandwa lokuzondwa liNdebele. Ukhona njalo umgido obuthandwa yisilisa obuthiwa yingquzu. Lo ngumgido obugidwa yisilisa sodwa abesifazana bebengangeni kuwo.

Abesilisa bebezihlabelela babuye bagide beqakeza. Umgido lo ubugidwa kakhulu emidlalweni kanye lasemithimbeni. Ubungumgido nje wokuzikholisela.

Amajaha abebophela okuyimiqamelwana enqagaleni. Abethi nxa esegida ke atshayanise ingqagala besekuphuma umsindo othile. Nxa sekuhlangene lengoma bekusiba mnandi kakhulu ukulalela lokubukela. Amagabazi abekhanya ke lapha. Izintombi bezingawakhombela lokhu amajaha. Ijaha ebeligida kakhulu izintombi bezilibanga.

Izingoma ezinengi zengquzu bezingelamutsho otheni ngempilo yeNdebele. Bezingamabala nje amanye angelamutsho. Izintombi bezingawugidi lo umgido kodwa beziwuthanda ngakho amajaha abezisela ekuwulungiseleleni ukuze abezintshantshu njalo abonakale.

Enkundleni yengquzu bekungagcwali, bekungena ababili loba abathathu ukuze kukhanye kuhle amagabazi. Lakhathesi umgido wengquzu lokhe ugidwa kwezinye izindawo nxa abantu bezichelesele. Siyananzelela ke bafundi ukuthi imigido yayiqakathekile. Sizaqhubeka sikhangela eminye ngeviki ezayo. Libe leviki elihle bafundi.