Temba Dube
Isikithi
Ugwalo lulotshwe nguJ Sibanda
Ludindwe yiCollege Press
Siqhubeka ngokukhangela impahla yomuzi. Kuviki edlulileyo siphethe sikhangela igula. Lamhlanje siqala ngeqhaga. Iqhaga lona ngelokugcinela lokunathela utshwala. Iqhaga lizalwa yintanga yeqhaga. Ukulungiswa kwalo kuthiwa kukabili.
Nxa lingakomi ngaphandle, lisikwa umlomo beselifuswa ngaphandle. Ukufuswa lokho kwenzelwa ukuba lome masinyane. Nxa selifusiwe liyaphalwa umzimba wonke. Ngemva kwalokho ligujwa ubuthumbu buze buphele du.
Enye indlela yokulungisa iqhaga yikulisika libe lomlomo, beselithelwa amanzi lihlale linjalo lize lithambe, ubuthumbu bugujwe. Ngemva kwalokho, liphalwa ngaphandle ukuze libukeke. Iqhaga elilungiswe ngokufuswa liba lihle ukudlula elilungiswe ngamanzi. Elokufuswa liphenduka libe mhlophe nke, kanti elamanzi liba bomvu okungakuhle.
Isigxingi: lapha kuthiwa isigxingi leqhaga yinto yinye. Nxa kuphathele utshwala kubizwa kuthiwe liqhaga, kanti nxa kuphathela amanzi kuthiwa yisigxingi. Ngakho-ke umahluko osekubizeni ukhomba ukuthi kuphathelani. Izigxingi kukhiwa ngazo amanzi. Kuyathwalwa ngazo ekhanda njengoba nje abantu bethwala imigqomo yamanzi. Abadala bakha ngezinkulu, kanti abantwana bakha ngezincane ezibalingeneyo.
Eminye imihlobo yezigxingi: Isigxingi sephehla (umfuma). Ngesokugcinela amagcobo olaza okuthiwa liphehla. Isigxingi senyanga (igona). Lesi ngesokugcinela imilingo yenyanga. Isigxingi setswayi (isawudo). Yisigxingi esifanana lesenyanga. Umsebenzi waso ngowokuphathela itswayi. Emlonyeni sivalwa ngesiqu.
Imiganu (wesihlahla) — Ngumganu wesigodo okudlelwa kuwo. Omkhulu wakhona ngowesitshwala, kanti omncane ngowesitshebo. Umganu wesihlahla ubazwa ngomganu, umngomangoma kumbe umgqogqogqo. Obazayo ubaza ngesancele langengweba. Isigodo sigujwa size sibe yingubhe elolongekileyo. Ngaphandle kokuba ngumganu wokudlela abanye ngomkhuba wosendo lwabo bacupha ngawo amabele omthethelo.
Umgwembe (umhubela) ngumganu wokudlela inyama. Nxa ubazwa, wenziwa ube mude ubusudalelwa izibambo. Uvame ukuthi ube mkhudlwana kulomganu wesitshwala. Kuthiwa umgwembe wamabutho endulo wawubazwa ubemkhulu okungangokuba kwakudingakala amadoda amabili ukuwuphakamisa. Umkolo wona ngowokudlela izinja. Umkolo wona ubazwa ngemvimila, umganu kumbe umngomangoma. Isigodo somkolo siyaphatshulwa besesigujwa kulandelwa ubude baso.
Amaphini. Ngaphansi kwamaphini sithola uphehlo. Uphehlo lona ngelokuhlanganisa lokubucuza izigaqa ekudleni okuphekwayo. Uphehlo lwenziwa ngomqwayi womklampunzi. Uyalolongwa ubusuncukuthwa ehlangothini oluzakuba ngolokuphehla.
Izikhala zencukuthu zenziwa ziphikisane. Ezikhaleni lezo kuhlonywa izigojwana ezibambayo. Olunye uphehlo ngolomvalasangwana, ingatsha zawo zimisa uphehlo. Ngakho-ke ziyaqunywaqunywa kusale kuluphehlo lwemvelo.
Kuviki ezayo sizaqala ngophini.
Online Reporter