Online Reporter
Ugwalo lulotshwe nguTommy Matshakayile Ndlovu loDoris Nomathemba Ndlovu beloBekithemba Sodindwa Ncube
Ukubuyela ekhaya ngemva kokuthwasa
Kuthi kungalungiswa konke kuphele lowo sizokwendiswa othwasisayo esenze konke okwakhe abize abazali bethwasa. Bathi bengafika lapha isangoma sibatshele okumele kwenziwe emasangweni lendlela okumele balemukele ngayo.
Bathi engabuyela ekhaya bafike babambe amabele, ithanjiswe imithombo buphekwe utshwala.
Lizananzelela bafundi ukuthi siluphethe lapha udaba lolu ngeviki ephelileyo. Siyiqala lapha-ke indaba yethu lamhlanje. Mhla wotshwala kuthiwa siza singumthimba isangoma sizokwendiswa.
Sesifikile ekhaya siyaziqomela inkomo esifuna sicolwe ngayo. Siyilanda sifike siyigwaze siyilahle phansi.
Inkomo-le kumele ibe yinkomo enduna ngoba phela isangoma sicolwa ngenkomo enduna, izahlinzwa-ke inkomo leyo iphekwe, abantu batshone besidla begida bekholisa kumnandi. Ngakusasa ekuseni ithwasa livuka livalelisane lomalithwasisa. Kulapho-ke okuthi umalithwasisa lowo ahle abize khona inhlawulo yakhe.
Uhle ahlawulwe khonapho. Uhlawulwa ngenkomo ensikazi. Inani lenkomo liyangobukhulu bomsebenzi owenziweyo. Konke lokhu sekwenziwe lowomuntu owayegula eyisicubu useqine saka, ukugula lokhuyana sekwaphela nya. Useqala-ke ukuvumisa. Abantu sebezakuza kuye bezobuza okubahluphayo.
Indlela yokuhlahlula kwesangoma. Njengoba kutshiwo isangoma selaphela ngaphandle komuzi lapho okulenkundla yaso khona. Abantu-ke bathi nxa besiza kuso befuna sibachazele inhlupho zabo bafike beme ngaphandle komuzi basithuke bathi:
“Ye zibani (beqamba isibongo saso).
Kuthi kukanyoko, Phuma uqambe amanga akho lawo sizwe”. Ngemuva kwamazwi la siyaphuma ngekhaya sesivunule siqonde enkundleni yaso siyevumisa.
Ngomkhuba wesiNtu isangoma silandwa ekuseni, kasisebenzi emini. Sifika enkundleni yaso siphethe itshoba kumbe umqwayi sifike sithi: “Vumani bangane.” Abavumayo: “Siyavuma.” Sizaqhubeka sibalisa lokho abeze ngakho uma siqamba okuyikho bavume ngamandla bathi: Siyavuma.”
Kodwa nxa kungayisikho bathule. Lokhu kwenziwa uhlupho luze luphunyiswe egcekeni. Izikhathi ezinengi isangoma sibalenyoka evumisayo leyelaphayo.
Eyelaphayo isizadingela ogulayo izihlahla. Kodwa kuyenzeka ukuthi isangoma sibe lenyoka evumisayo kuphela. Nxa kunjalo-ke sithi singavumisa sibe sesilayela abantu lapho abangelatshwa khona.
Siyatsho sithi: Hambani kuzibani kukhona lapho elingabangulwa khona.”
Isangoma sona sembatha amalembu amhlophe. Sona kasitshayelwa ngungu. Izangoma zendulo zazingafuni ukubona isidumbu, ngakho umuntu oyisangoma kayi lapho okufiwe khona.
