Ugwalo lulotshwe nguTommy Matshakayile Ndlovu loDoris Nomathemba Ndlovu beloBekithemba Sodindwa Ncube
INYanga
Siqhubekela phambili sifunda ngabelaphi.
Khumbula ukuthi sesikhulume ngokuthwasiswa kwabantu besiba yizangoma kumbe izanuse kusiya kumawosana.
Lamhlanje siqala ngokukhuluma ngenyanga.
Khumbula ukuthi elimini lwesiNdebele kulamabala amanengi athi lilinye kodwa atsho izinto ezimbili lona lilinye. Inyanga ngelinye lakhona.
Yiphi le inyanga esikhuluma ngayo lapha lamhla?
Njengo sesitshilo, inyanga ziyimihlobo eminengi.
Ezinye ngezitshaya amathambo, ezinye ngezamaphupho kodwa ukuthwasa kwazo ziyahambelana.
Ukuphuma kwedlozi lobunyanga kuyagulisa, kugulisa lowo elifuna ukuphuma kuye njengokwenza ofuna ukuphunywa yibungoma loba-nje indlela umkhuhlane obuya ngayo ungatshiyana.
Kuthi lingabanjwa idlozi, kubanjwe amabele kuphekwe utshwala.
Sobuphekiwe utshwala ibizwe inyoka leyo kuthiwe:
“Thina kasazi lutho babamkhulu, singabantwana.
kuthiwa lapha ekhaya kulezinyoka, Sicela zivele zisitshele ezikufunayo.”
Kungenziwa lokho izazitsho inyoka leyo nxa konke kuhambe kuhle izitsho ukuthi ingubani njalo inyoka leyo ukuthi yazi ukwelapha okunjani.
Ngemuva kwalokho isizakuthi:
“Ngicela lingithathele isigojwana sami liyengikhonzela kozibani, angivulele indlela.”

Njengoba sekube sobala ukuthi leyo, itshilo ukuthi yelapha njani njalo lalapho ethe isigodo sayo (lowo muntu ophunywe lidlozi) siyekhona, abalapha ekhaya bazakuya laye enyangeni lapho.
“Kasoze ayehlala khonale enkundleni njengesangoma kodwa uzafika aphiwe izihlahla azezidlela emzini wakhe ngemuva kokulayelwa ukuthi zisetshenziswa njani. Kungaphela lokho liphume kuhle idlozi isizakwelapha-ke inyanga.
Kufikwa njani enyangeni? Inyanga eyinyanga ngamaphupho iyaphutshiswa konke okuzayo, mhlawumbe ngomuntu ogulayo litshengiswe izihlahla zokumelapha.
Ngakho-ke inyanga enjalo abeza kuyo bavele bathi befika isibalindele ihle ithume umuntu abahlangabeze eze labo enkundleni yayo.
Bazakuthi-ke bengafika ibatshele lonke uncedo.
Uma uncedo bezaluthola khonapha bahle bakutshelwe kumbe njalo bazaluthola kwezinye indawo batshelwe njalo.
Inyanga etshaya amathambo (abanye bathi ulwandle).
Amathambo la ayimihlobo eminengi, akhona awenziwe ngengedla ezitholakala ezinyamazaneni ezisuka elwandle-kulapha okusuka khona igama elithi ulwandle.
Akhona abazwayo ngezigodo abalazwe inyamazana ezithile.
Akhona njalo angamathambo embuzi, kumbe amathambo ezinye inyamazana ezaziwa yizo inyanga.
Amathambo la ziwafundiswa ukuthi atshaywa njalo ngesikhathi zithwasa.




