Ugwalo lulotshwe nguTommy Matshakayile Ndlovu loDoris Nomathemba Ndlovu belo Bekithemba Sodindwa Ncube
Ukufa, ukungcwatshwa lokuzila
Ukufa kwephahla
Nxa kufe iphahla loba selilidala kangakanani akufanelanga kukhalwe kakhulu. Nxa lifile liselincinyane akumelanga kukhalwe isililo. Laba abazekhulumisa abafelweyo nxa lingumfana babefika bathi: “Hawu uzibani useyekwelusa!
Kukhulunywa kube yinto elula nje. Nxa kufe eliyinkazana kwakuthiwa: “Hawu, uzibani useyekwenda.” Lakhona kukhulunywa kube yinto elula kuze kuthi esesiya lahlwa kuqale kugeziswe ophilayo, amanzi ayechithelwa engcwabeni lofileyo, kuthiwe uphelekezela iphahla lakhe.
Kuzakuthi iphahla elifileyo lingakafakwa engcwabeni kufakwe eliphilayo kuthiwe “Nansi indlu yomkhula wakho. Usuyibonile, ungaze wamlandela, yena uzahlala yedwa lapha”. Ngemfa kwalokho kuyangcwatshwa lelo elifileyo.
Lokhu kuyenziwa noma amaphahla esekhulile.
Ukugeziswa amakhuba
EsiNtwini, ukufa kuthathwa njengento elethe umnyama ebantwini ngakho wonke umuntu ovela emfeni kumele ageziswe engakangeni emzini wakhe. Ngokufananayo-ke yonke impahla esetshenziswe ngesikhathi kufihlwa umuntu kumele iqale igeziswe umnyama lo abanikazi bengakayithathi. Kuthi-ke kungaphela amaviki amabili kumbe amathathu umufi ebekiwe kuthanjiswe amabele lapha ekhaya kuphekwe utshwala kuthiwe butshwala bamanzi.
Abanye njalo bathi butshwala bokugezisa amakhuba. Kuzakuthi ngeviki yesithathu buphekwe lobo tshwala. Mhla bunathwa kuzadingwa inyanga ezalungisa izihlahla zayo kuthi ekuseni mhlalokho ithathe impahla eyasetshenziswa mhlana kungcwatshwa umufi iyibuthelele laphayana, iyichele ngezihlahla zayo lezo.
Abantu labo bafika ekuseni bezenatha utshwala lobu. Yiso isikhathi lapho abathatha khona impahla lezo abazitshiya mhla womngcwabo. Isiko leli lilokhu lisaqhutshwa emakhaya ezigabeni ezinengi zemaNdebeleni.
Akumelanga kuphuzwe ukuphekwa utshwala bamanzi ngoba phela impahla eyasetshenziswa lapha kumele ibuyele kubanikazi. Akufuneki ukuthi abanikazi bempahla baze beze bodwa bezocela impahla zabo ngoba sebefuna ukuzisebenzisa ngoba abafelweyo sebephuzile ukugezisa amakhuba. Kuhlatshwa imbuzi ukuze abantu banathe besidla inyama.
Ukuya emhlahlo. EsiNtwini kukholwa ukuthi konke okwenzakalayo kubangwa ngabantu abalizondayo. Ngakho nxa kwenzakale imfa ekhaya kusamele abantu bathathe amanyathelo badabule ilizwe bayekuzwa kubosiyazi ukuthi imfa le ingabe ibangelwe yini.
Ukuya enyangeni lokhu abantu besiyabonisa ukuthi imbangela yokufa kuyini yikho okuthiwa yikuya emhlahlo. Sizaluthathela lapha loludaba ngeviki ezayo.




