Ugwalo lulotshwe nguJ Sibanda
Ludindwe yiCollege Press
Umdalo wezinkomo
Ngaphambili sike sakhuluma ngomhlobo wezinkomo onjengokuthi inhlamvukazi yinkomo elombala obomvu elempondo. Ibhele yinkomo elempondo ezilele emhlathini. Igodla yinkomo enduna elophondo olukhangele phansi olunye lwakhona luvukile.
Inxelekazi yinkomo ensikazi elempondo ezimise ezegodla. Iba lophondo olukhangele phansi olunye lwakhona lukhangele phambili kumbe phezulu. Ulengisa. Biza u(le) ngephimbo eliphezulu. Yinkomo enduna elophondo oluxegayo olweyeme emhlathini.
Isiqengekazi yinkomo ensikazi elempondo ezichayileyo, besezibuya okungatsho lutho. Kwande ukuthi impondo zayo zibe mfitshane njalo iziqenge zivame ukutholakala emabuleni. Abanye bayibiza ngokuthi yisiphondokazi ngenxa yempondo zayo.
Umgwamu yinkomo enduna elempondo ezinkulu okungayilingananga ngoba yona ilomdumbu omncinyane. Isigudula yinkomo engelampondo. Umnjanja yinkomo ekhula ibelesidumbu esincane lempondo ezinkulu. Ngamanye amazwi iba ngumgwamu. Iyenelisa ukuphila endaweni ezomileyo. Umgwanga yinkabi enkulu kakhulu.
Ngesimo sozalo. Inkomo esidabule. Ngenhlonipho yinkomo esilandelwa zinkunzi. Inkomo elalukileyo. Yinkomo engalandelwanga zinkunzi ngalowomnyaka. Inkomo esilomthondo ngesimithi. Inkomo ethumbeleyo ngesiqala ukumunyisa ngesizatho sokuba iyabe isimithi (isilomthondo).
Inkomo exakeleyo le yinkomo ethi iyazala kwasekusehlula ukuthi izale. Inkonyane iyabe iganxanye ngokhalo, inyawo sezivelile ngaphandle. Iyayize incediswe ngokukhokhelwa.
Ukukhokhela inkonyane. Lokhu kuyikuncedisa inkonyane ukuba izalwe lapho kulobunzima. Nxa inkomo ixakele, inathiswa impande zesikhukhukhu kumbe inkonzane ukuze inkonyane ixegiswe yikutshelela lokho.
Ukukhokhelwa kwenkonyane kwenziwa ngumuntu ololwazi lakho. Anduba ayikhokhele, ugcoba isandla sakhe ngenkunzane esenzela ukuba sitshelele. Ngemva kwalokho ungenisa isandla ayizwe inkonyane ukuba ihlezi njani. Nxa ihlezi kubi uyaphendula ukuze ihlale kuhle.
Nxa ukuxakela kwayo bekubangelwa yikungahlali kuhle kwenkonyane ithi ingaqondiswa, ikhanulwe iphume inkonyane. Kwesinye isikhathi kuyenzeka ukuthi inkomo ixakele kube kanti inkonyane ihlezi kuhle. Oyikhokhelayo uyayathi angabona kuyileso simo ayincedise kancane kancane ize iphume.
Ukukhokhela ingqwatshi — Kwesinye isikhathi inkomo iyazala kuhle kodwa ingqwatshi yalele phakathi. Kudatshulwa uswazi phakathi besekungeniswa ingqwatshi evelileyo, qede ibisithandelwa idonswa kuhle kuhle. Kwenziwa njalo ize iphume yonke.
Indlezane yinkomo ezeleyo. Ukuphendula inzalo yenkomo. EsiNdebeleni kukhona ulwazi lokuguqula inzalo yenkomo. Kuyenzeka ukuba inkomo zisetshenzwe ukuze zitshaye amasikazi ingabe amaduna kumbe zixubanise amaduna lamasikazi lokho kusentandweni yomninizo.




