Sizwa abatshayo besithi ngesiko lesiNdebele umuzi munye ngamunye ulenkomo yawo yamadlozi. Inkomo le kuthiwa ibekwa yinhloko yomuzi ngemuva kokuboniswa kwakhe ngosiyazi. Lokhu kwenziwa ngemuva kokuba sekube lezinto ezingahambi kuhle ekhaya lapha.
Abantwana bangahlala begula kumbe izifuyo zingazali kuhle, ziphunze kumbe ukuhlala zidliwa yizilo, bazakuthi bayebuzisisa kubosiyazi batshelwe ukuthi uyise ufuna inkomo yakhe. Ekutshelweni ngenkomo le bahle batshelwe lokuthi kumele ibe yinkomo enjani, inkunzi kumbe inkabi, lombala wayo uhle uqanjwe.
Inkomo yamadlozi ijayeleke ukuthi ibemnyama tshu.
Umcabo weNdebele: Uhlelo lwezinkomo ngemibala: Indumekazi ngemnyama kumbe ebomvu elamabala amhlophe athefahlafahla esiphaqeni. Ingcotshakazi kuthiwa ngemnyama kumbe ebomvu elebala elinjengomvundla esiphaqeni. Kwesinye isikhathi ingaba lawo amanye amabala emzimbeni. Ibala eliqakathekiswayo ngelisesiphaqeni. Yilo eliyenza ibeyingcotsha.
Impevukazi ngemnyama kumbe ebomvu eba lombala omhlophe osukela ebusweni usehla lesidumbu sayo, usiyacina emlenzeni. Iklalathikazi ngebomvu elombala omhlophe ogave impumulo. Elinye elimhlophe lande ukuba ngaphansi kwayo.. Iphimpikazi ngebomvu kumbe emnyama ebalamafahlafahla ngaphansi kwesilevu.
Ibebekazi kwande ukuba ngemnyama lanxa nje kungenzeka ukuthi ibebomvu. Iba lebala elimhlophe elisuka enkamanzini lemlonyeni wangaphansi lisehla lesisu lize liyefika emilenzeni. Kuyabe kulibala hatshi amachatha.
Ibhamukazi ngebomvu kumbe emnyama cha lomkhango omhlophe obhoda lomzimba wayo. Inkonekazi ngeba lombala omhlophe ogijima emgogodleni kunye langaphansi kwayo. Emihlubulweni ingaba bomvu kumbe ibemnyama. Inakazi ngebomvu kumbe emnyama elamafahlafahla emihlubulweni yomibili.
Incokazi ngebomvu kumbe emnyama elamabala amakhulu athi bha! bha! emihlubulweni yawo. Yehluka kunakazi ngoba awayo aqatha. Inhlekwane yona ngebomvu kumbe emnyama elamafahlafahla agcwele umzimba wonke. Intanjanekazi ngeliganu kumbe engumdaka elamabala athi fahlafahla umzimba wonke.
Uqaqakazi ngebomvu elamabala amakhudlwana kulawenakazi. Amabala ayo agcwala umzimba wonke kusukela emgogodleni kuze kuthathe isisu. Eyinye njalo iba lawo lasenhlokweni amafahla. Insomkazi ngeyinsundu ehamba isiba lamabala amhlophe emzimbeni.
Iwasakazi ngemnyama elamabala amhlophe, aqatha athe bha! bha! umzimba wonke. Yilolu uhlobo lwenkomo zochago olutholakala esilungwini. Insiphokazi ngemhlophe okungaphumeleliyo. Ilamafahlafahla abomvana imihlubulo yayo yonke kanye lenhlokweni. Oyibona ebucwala angaphosa athi imhlophe kanti hatshi, ifana lensipho zotshwala. Kwathiwa ngunsiphokazi nje lisuselwa kuzo insipho zotshwala.




