adminPathisa Nyathi
KULIVIKI izikolo zephurayimari bezidibene emncintiswaneni wezomculo lokugida. Ngifikile ke mina kwesinye isikolo lapho obekudibene khona izikolo ezithi: Trenance, Hugh Beadle, SOS, Baines leNewmansford Primary. I-Aisleby ibikhona lanxa ingazange ingene emncintiswaneni. Umncitiswano lo ububanjelwe eSOS okuyiklasta eseReigate.
Ngifike khona abantu kungasabizwa ozwayo iholu isigcwele phamu! Abantwana balezi izikolo eziqanjiweyo abakade bengahlabeli labo bebekhona. Ojaji lababalisi bebeyinyelane. Izethekeli ezazingaphumi ezikolo zazikhona. Ngathi ngifika sekuvele sekuzaqala ontanga bona ababedlala lokhu okuthiwa yiphekhashini. Lapha kwakutshaywa imihlobo etshiyeneyo yezingungu — kusukela kuzo izingungu ezincintazana, iwoso, amathambureni lokunye. Abantwana lababalisi babecece okwamagama ngamayunifomu abo ankanyazelayo ayebafanele sengathi bazalwa lawo.
Zazindala zombili kungakhanyi ukuthi abazanqoba yibaphi kodwa ojaji bazibona intshantshu bathi iHugh Beadle inqobile yalandelwa yi SOS yona eyalandelwa yiBaines.
Kuthe sekuphume okhekhe bephekhashini kwalandela amakhwaya. Awu suka bo babececile labo bengqongqozela sengathi zingilosi zasezulwini. Ukuthungwa kwamayunifomu kwakukhanga kuthi-ke imibala isenza umuntu aginye bugwili. Ubunengi bamakhwaya ayehlabela ngolimi lukamesisi. Ngaze ngathi emoyeni wami uyabobotheka uLozi lapho alele khona esizwa abantwana bohlanga oluNsundu beqhuba amasiko eNdlovukazi lulondoloza lolimi lwemzini lolu.
Ngeqiniso mina ngangingalandanga ukuyabukela imigido yabeLungu kodwa ukuyabona uhlobo lwabaNsundu. Phela thina siyi-Amagugu International Heritage Centre sasike saqeqetsha abanye balaba abagidi. Yikho ngangifuna ukubona ukuthi imfundiso yethu yaba lusizo olunganani. Ngakho banengi ababekhangelele isigaba lesi esithiwa yiJikinya esasilezigaba ezimbili. Esigabeni sokuqala isikolo sasizikhethela umgido esiwuthandayo. Abanengi bakhetha imigido yamaNdebele efana lesitshikitsha leNtshomane.
Kwabasobala ukuthi ababalisi abanengi kabayizwisisi imigido yabonduku ezibomvu. Abanye basigida isitshikitsha bevunule ezimnyama. Hawu Batayi, isitshikitsha sesingavunulelwa sengathi yiwosana? Ngitsho wona amahlwayi wawuthola abanye bewabophele enyaweni olulodwa. Kambe nxa izigetsho lamadloli engekho kungathiwa ngamabutho kaMthwakazi? Kuhle nje bathi beqeda imincintiswano ngaphiwa ithuba lokuthi ngitsho engikubonileyo ngenhloso yokuzama ukuthi kubelenguquko nxa izikolo ezinqobileyo sezidlulela phambili.
Imidlalo le ethiwa Jikinya ibizwa ngomgido wesiShona owalelogama. IJikinya ngumdlalo oqoqwa ngabeNational Arts Council of Zimbabwe (NACZ) bephathisana labeDelta Beverages. Imidlalo iqala phansi kuklasita iqhubekele kusigaba ize iyefika kuSabelo. Izikolo ezinqobe kuSabelo ziqhubekele phambili sezisiyadibana kuneshinali. Lonyaka ineshinali izakwenzelwa eNorton. Imigido le egidwa yizikolo zonke yaqala ngo2011 lapho kuze kungene iwoso loba sithi thina amabhiza okungumgido wamaKalanga. Wagidwa okweminyaka emibili wasudedela iJerusarema Mbende layo eyadonsa iminyaka emibili u2013 lo2014.
Lonyaka-ke kuqale iwosana okungumgido wokucela izulu ezindaweni lapho acelwa khona. Izindawo lezo zithiwa ngamadaka. Ingqwele yamadaka yiyo iNjelele eseHalale ezintabeni zeMatojeni. Lawo futhi ngumgido wamaKalanga. Alenhlanhla ke amaKalanga ngoba aselemigido emibili kube kanti imihlobo eminengi ibingakaze ingenise loba owodwa.
Zadibana izikolo yakhala yahlabekisa ingungu saze sakhumbula eNjelele. Hatshi sananzelela ukuthi uhambo lusesekhona. Lakhona ngabacebisa ngokuthi bangawenza ubengcono ngaziphi izindlela. Amagobo amanengi ngazama sibili ukuwaqondisa. Ngilethemba labo abazakuyancintisana ku-district bazakwenza ngcono. Kodwa ikakhulu sikhangelele umncintiswano weSabelo.
Online Reporter