Ukwakhiwa kwesibanjalo ngesabizwana senani
Zimbili indlela zokwakha isibanjalo kusetshenziswa isabizwana senani. Izibonelo ngaphansi kwekuvuma lokulandula. Isibanjalo esakhiwe ngesabizwana soqobo singasetshenziswa lesabizwana senani.
Ukuvuma : yimi ngedwa, ukulandula –akusimi ngedwa; yithi sodwa –akusithi sodwa; nguwe wedwa –akusuwe wedwa; yini lodwa – akusini lodwa.
Nguye yedwa – akusuye yedwa; yizo zonke – akusizo zonke; yibo bobabili –akusibo bobabili. Singasebenzisa isabizwana senani isivumelwano senhloko kanje: Ukuvuma- ngingedwa; Ukulandula- angingedwa; babodwa –ababodwa- ababodwa; zizonke- azizonke; sisobabili – asisobabili.
Ezakhiwa ngezabizwana zokuchasisa. Nanzi izibonelo ngaphansi kwezihloko izabizwana , isibanjalo ngaphansi kokuvuma lokulandula.
Isabizwana omkhulu, isibanjalo esivumayo ngomkhulu, ukulandula ngu ngongemkhulu; abancane, isibanjalo ngabancane, ukulandula ngabangebancane; elimhlophe ngelimhlophe ukuvuma; ukulandula ngelingemhlophe; owakho isibanjalo ngu- ngowakho, ukulandula ngongewakho/ngongesuwakho.
Qaphela: Ziyatholakala izibanjalo lesabizwaneni sokuchasisa senani. Lapha sizihlela ngaphansi kwezabizwana lezibanjalo: uphi? Nguphi? Baphi? –yibaphi, liphi? –yiliphi? Siphi? –yisiphi? Ziphi? – yiziphi? Luphi? Yiluphi?
Kusobala-ke ukuthi zonke lezi zibanjalo ziqalisa ngo yi- ngaphandle kwaleso esakhelwe phezu kwesabizwana senani esiqalisa ngonkamisa u-. Sona siqalisa ngo ng-.




