Kuviki ephelileyo sichasisile ukuthi siyini isibanjalo ngohlelo lwesiNdebele. Sithe isibanjalo libizo elithe ukuguqulwa kancane laselisenza umsebenzi wokulandisa.
Izibanjalo zingakhiwa ngalezincezu zenkulumo: Amabizo, izabizwana, izichasiso kanye lezandiso.Ukwakhiwa kwezibanjalo emabizweni. Lapha izibanjalo lezi sizihlela ngaphansi kwezigaba, ibizo kanye lesibanjalo. Ibizo elikusigaba 1 umuntu isibanjalo ngumuntu 1a umama isibanjalo ngumama.
Isigaba 2 abafazi isibanjalo ngabafazi. 2a ogogo – ngogogo, 3 umlilo – ngumlilo, 4 imithi – yimithi, 5 ilizwe – yilizwe, 6 amatshe – ngamatshe, 7 isilulu – yizilulu, 8 izenzo – yizenzo, 9 inyosi –yinyosi, 10 izinto – yizinto, 11 uluthi yiluthi/luluthi,14 ubuhlalu –yibuhlalu, 15 ukudla – yikudla.
Nanku-ke esikuphawulayo kumabizo aphezulu: Emabizweni aqalisa ngo-a- sehlisa iphimbo siqalise ngo-ng-.Emabizweni aqalisa ngo-i sehlisa iphimbo siqalise ngo-y-.Emabizweni aqalisa ngo-u-lo-o sehlisa iphimbo siqalise ngo-ng- ngaphandle kwamabizo esigaba 11, 14 lo-15 esehlisa iphimbo siqalise ngo-yi-
Qaphela: Esigabeni 5 isibanjalo singathathelwa esiqalweni esigcweleyo u-ili-. Lapha simane sisuse unkamisa wokuqala wesiqalo: ibhiza-libhiza, ilitshe lilitshe, ijazi –lijazi, ilanga-lilanga. Esigabeni 11 lakhona isibanjalo singathathelwa esiqalweni esigcweleyo u-ulu ngokususa unkamisa wokuqala wesiqalo kanje: uluju –luluju, ufudu –lufudu, ukhuni lukhuni, uswazi- luswazi.




