Online Reporter
Isenzukuthi.
Siyini isenzukuthi? Kuthiwa ehlelweni lwesiNdebele akhona amagama abizwa athiwe yizikhanyiso. Aphiwa lelibizo ngoba asitshela ngcono ngesenzo esithile. Isenzukuthi ngomunye umhlobo wesikhanyiso.
Isenzukuthi njengazo zonke izikhanyiso, siyandisa lokho okutshiwo yisenzo njalo sandise ukusetshenziswa silandelandela igama elithi ukuthi: Umfana wawa esihlahleni wathi dinsi phansi. Igama elithi, dinsi, emutshweni ongaphezulu yisenzukuthi.
Njengoba ubona, leligama lisitshela ngcono ngokuwa komfana. Nanzi ezinye izibonelo: Umchilo waqamuka wathi juqu. Inkobe ziphele zonke zathi du. Zinengi indlela zokwehlukanisa izenzukuthi. Ezinye zazo yilezi:
Eziphathelane lokuwa: genqu, qithi, khithi, wohlo, khilikithi, wolokohlo, dinsi, takla. Bamsunduze wawa wathi takla. Bathi befika besalibele babona umganu qithi phambi kwabo.
Eziphathelane lomlilo: bhu, bhe, langu, citshi, qhamu. Lamhla kutshisa bhe. Umlilo uphonguthi qhamu belibele.
Eziphathelane lemibala: gebhu, tshoko, nke, tsu, bhuqe, qhwa. Sekuyintwasa khathesi amahlamvu ezihlahla aseluhlaza tshoko. Mhla kungelanyanga ekhanyisayo kubamnyama tshu.
Ezihambelana lamanzi: cwili, phamu, te, gelezi,, gcwiligcwili, chapha, (njalonjalo) Amaxoxo abonakale elokhu esithi gcwiligcwili emanzini. Uthelwe ngamanzi wabamanzi te.
Sizaqala lapha kuviki ezayo sitshengisa eminye imihlobo yezenzukuthi.
derick.khumalo