Online Reporter
Umlobi nguJ Sibanda, Ugwalo ludindwe yiCollege Press
Ukudla kwamaNdebele osekukhohlakala
Kuviki edlulileyo siqale ngokukhuluma ngenkovu ngaphansi kwalesisihloko. Siqala ngokuphetha ngayo inkovu. Liphekwa lize livuthwe okwejodo. Ekuvuthweni kwalo kugcwala inkovu embizeni. Abadlayo baqala ngamajodo anduba banathe inkovu.
Kuzananzelelwa ukuba isikhundla senkovu sesithethwe yitiye kulezi insuku. Inkovu yadabuka iyikudla okunathwa ekuseni ngabayanga ikakhulu abesifazane labantwana. Isilisa sonke kanye lalabo ababelemizi enabileyo, inkovu yabo kwakungumhluzi wenyama.
Ngesikhathi somqando bekuboniswa esiyedlule ngumthondo wenkunzi ngoba yiyo enonileyo. Umhluzi wayo yiwo owawudliwa ekuseni ngesikhathi somqando. Intondolo (inoko) yisitshebo sengumane.
Nxa kuphekwa intondolo kuthathwa izihloko zamabele alengumane (intondolo) zigxanyuzwe emanzini atshisayo. Kusala sekungamanzi amnyama tshu. Amanzi lawo aphehlelwa idobi besekuxhwathiswa ndawonye. Endulo, intondolo ibiyisitshebo esikhwabithwayo.
Injetshebele yisitshebo samahlamvu amajodo. Kukhiwa amahlamvu entanga yamajodo, asikelelwe njengembhida. Kubuya kuqotshelelwe amajodo kuphekwe ndawonye. Nxa sekuvuthiwe kuphehlelwa idobi. Abake batsheba ngenjetshebele bathi imnandi.
Umcaba yikudla okumnandi okwenziwa ngohayezi lezankefu. Ukwenziwa komcaba kuqala ngokuphekwa kwamabele aze avuthwe (uhayezi). Nxa sekuvuthiwe asiwa elitsheni lokuchola ayephothulwa (ayecholwa). Angaze aphothulwe ayahlanganiswa lezankefu.
Umcaba ulendlela yawo yokudliwa. Kukhiwa ngokhezo kukhangezwe wonke umntwana. Owemukelayo ukhangeza ngezandla zombili zihlanganisiwe, abesemofuza. Nxa eseqedile uyatsho akhelwe njalo. Omdala ukha ngokhezo azi khangeze esandleni sokhohlo, qede adle.
Isiswayi yinyama elungiselwe abantu abangelamahlafuno (amazinyo). Kuphekwa inyama ebuthakathaka ize ivuthwe ithi busu, yehlukane lamathambo ayo. Nxa isikulelo banga lokuvuthwa ithelwa engigeni, igigwe ize ibe yizicucu. Isuka lapho ibuyiselwe ediweni ichochonjiswe emalahleni.
Yiso isikhathi eloywa ngaso ngefutha, ichochombe isachochomba imane iphakululwe. Bayadela asebeke badla isiswayi ngoba ayisibunandi. Isigume, intethe ezigigwe zaba yimphuphu. Isigume ngesentethe okuthiwa yisikhongwane. Yilezi ezifana lentandane eziyake zifike elizweni zingumzhizhi.
Zigolwa ekuseni kusaqanda, zihle zifakwe embizeni ziphekwe. Nxa sezivuthiwe ziyachaywa, kusenzelwa ukuba zome. Ngemva kokoma zisuswa impiko besezigigwa ndawonye letswayi. Odlayo, usithela esandleni abesekhuma. Isigume asilamgoqo, sidliwa ngumuntu wonke.
Ukhothi, yimpuphu engumphako womuntu ohambayo. Nxa kusenziwa ukhothi kukhanzingwa umuthi owomileyo, ubusucholwa elitsheni. Impuphu leyo iphinda icholwe njalo isihlanganiswe letswayi. Sima lapha lamhlanje siqale khonapha njalo kusibanga esizayo.
