Isinciphiso siyaqhutshwa

AKE sikhumbuzane: Sikutshilo kuviki ephelileyo ukuthi asekhona amanye amabizo angaba ludubo ekwakheni isinciphiso. Lawo yilawo alondebembili kumbe unsinini elungeni lokucina. Lowo ndebembili kumbe unsinini uguquka abe ngulwangeni anduba kujotshelelwe isijobelelo sesinciphiso u –ana ngemva kokususa unkamisa wokucina webizo.

Nansi inguquko yabondebembili labonsinini besiba ngolwangeni: Undebembili p (popo) ubangulwangeni tsh (ipotshana) – p > (ipopo) > tsh (ipotshana). Undebembili ph (impuphu) ubangulwangeni tsh (imputshana. Ezinye izibonelo zenguquko yabo ndebembili besiba ngolwangeni yilezi: bh (isigubhu) > j (isigujana), b (inkabi) > tsh (inkatshana), m (insimu) > ny (insinyana, mb (imbambo) > nj(imbanjana), mp (impompi) > ntsh (impontshana).

Unkamisa wokucina webizo uyasuswa indawo yakhe ithathwe yisijobelelo sesinciphiso u – ana.

Nansi inguquko yabonsini besiba ngolwangeni: d (idada) > j (idajana), nd (iqanda) > nj (iqanjana), th (umuthi) > tsh (umutshana), t (ikati) > tsh (ikatshana), nt (umkhonto) > ntsh (umkhontshwana), n (umkhono) > ny (umkhonywana).

Nanzelela ukuthi ondebemmbili kabangwaqazisi nxa besiba yizinciphiso noma ngabe amabizo akhona acina ngo o- kumbe –u.

Akhona amabizo alabondebezinyo -f- lo -v- elungeni lokucina. Wona kawangwaqazisi unkamisa wokucina angazabe ngu –o loba –u, kodwa amane amsuse lowonkamisa wokucina abesejobelela isijobelelo sesinciphiso u –ana. Izibonelo: isifo > isifana – isif(o) + ana > isifana, isifu > isifana _ isif(u) + ana > isifana, imvu > imvana – imv(u) + ana > ana, inkovu > inkovana – inkov(u) + ana > inkovana.

Related Posts

I-ZIFA ikhala ngokwedlula emhlabeni kwabakhokheli beHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa INHLANGANISO yenguqu yakuleli, iZimbabwe Football Association (ZIFA), isiyethule amazwi enduduzo kulandela ukwedlula emhlabeni kwabakhokheli beqembu leHighlanders abathi umgcinisihlalo uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza. Ukwedlula…

Iyezi elimnyama kuHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa UMGCINISIHLALO weHighlanders uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza badlule emhlabeni kungozi yemota eyenzakale ngoLwesine ebusuku emgwaqweni weBulawayo-Harare. Kubikwa ukuthi abathathu laba bebevela eKariba ngemva komdlalo…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×