Isinciphiso siyaqhutshwa

AKE sikhumbuzane: Sikutshilo kuviki ephelileyo ukuthi asekhona amanye amabizo angaba ludubo ekwakheni isinciphiso. Lawo yilawo alondebembili kumbe unsinini elungeni lokucina. Lowo ndebembili kumbe unsinini uguquka abe ngulwangeni anduba kujotshelelwe isijobelelo sesinciphiso u –ana ngemva kokususa unkamisa wokucina webizo.

Nansi inguquko yabondebembili labonsinini besiba ngolwangeni: Undebembili p (popo) ubangulwangeni tsh (ipotshana) – p > (ipopo) > tsh (ipotshana). Undebembili ph (impuphu) ubangulwangeni tsh (imputshana. Ezinye izibonelo zenguquko yabo ndebembili besiba ngolwangeni yilezi: bh (isigubhu) > j (isigujana), b (inkabi) > tsh (inkatshana), m (insimu) > ny (insinyana, mb (imbambo) > nj(imbanjana), mp (impompi) > ntsh (impontshana).

Unkamisa wokucina webizo uyasuswa indawo yakhe ithathwe yisijobelelo sesinciphiso u – ana.

Nansi inguquko yabonsini besiba ngolwangeni: d (idada) > j (idajana), nd (iqanda) > nj (iqanjana), th (umuthi) > tsh (umutshana), t (ikati) > tsh (ikatshana), nt (umkhonto) > ntsh (umkhontshwana), n (umkhono) > ny (umkhonywana).

Nanzelela ukuthi ondebemmbili kabangwaqazisi nxa besiba yizinciphiso noma ngabe amabizo akhona acina ngo o- kumbe –u.

Akhona amabizo alabondebezinyo -f- lo -v- elungeni lokucina. Wona kawangwaqazisi unkamisa wokucina angazabe ngu –o loba –u, kodwa amane amsuse lowonkamisa wokucina abesejobelela isijobelelo sesinciphiso u –ana. Izibonelo: isifo > isifana – isif(o) + ana > isifana, isifu > isifana _ isif(u) + ana > isifana, imvu > imvana – imv(u) + ana > ana, inkovu > inkovana – inkov(u) + ana > inkovana.

Related Posts

Ubotshwa elamathani amabili embanje

KUBOTSHWE indoda eleminyaka engu-58 ngemva kokuba itholakale ilembanje ezilesilinganiso esingaba ngamathani amabili kwenye itruck stop eseSoutherton, eHarare ngoLwesibili. UTapson Ndou ongumtshayeli wezimota ezinkulu ubotshwe kulandela ukuncwetshwa kwamapholisa indlebe abikelwe ukuba…

Bekusinwa kudedelwana kusuku lukaBulawayo

Nkosilathi Sibanda IDOLOBHO lakoBulawayo ngoMvulo beligcwele injabulo nanko inengi labantu liphume ngobunengi emigwaqweni ukuzonanza iBulawayo Day. Umkhosi lo ubuthakazelela iminyaka engu-132 yalelidolobho. Umkhosi uqale ngombukiso we-parade le-carnival emigwaqweni esenzikini yedolobho…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×