Isinciphiso siyaqhutshwa

AKE sikhumbuzane: Sikutshilo kuviki ephelileyo ukuthi asekhona amanye amabizo angaba ludubo ekwakheni isinciphiso. Lawo yilawo alondebembili kumbe unsinini elungeni lokucina. Lowo ndebembili kumbe unsinini uguquka abe ngulwangeni anduba kujotshelelwe isijobelelo sesinciphiso u –ana ngemva kokususa unkamisa wokucina webizo.

Nansi inguquko yabondebembili labonsinini besiba ngolwangeni: Undebembili p (popo) ubangulwangeni tsh (ipotshana) – p > (ipopo) > tsh (ipotshana). Undebembili ph (impuphu) ubangulwangeni tsh (imputshana. Ezinye izibonelo zenguquko yabo ndebembili besiba ngolwangeni yilezi: bh (isigubhu) > j (isigujana), b (inkabi) > tsh (inkatshana), m (insimu) > ny (insinyana, mb (imbambo) > nj(imbanjana), mp (impompi) > ntsh (impontshana).

Unkamisa wokucina webizo uyasuswa indawo yakhe ithathwe yisijobelelo sesinciphiso u – ana.

Nansi inguquko yabonsini besiba ngolwangeni: d (idada) > j (idajana), nd (iqanda) > nj (iqanjana), th (umuthi) > tsh (umutshana), t (ikati) > tsh (ikatshana), nt (umkhonto) > ntsh (umkhontshwana), n (umkhono) > ny (umkhonywana).

Nanzelela ukuthi ondebemmbili kabangwaqazisi nxa besiba yizinciphiso noma ngabe amabizo akhona acina ngo o- kumbe –u.

Akhona amabizo alabondebezinyo -f- lo -v- elungeni lokucina. Wona kawangwaqazisi unkamisa wokucina angazabe ngu –o loba –u, kodwa amane amsuse lowonkamisa wokucina abesejobelela isijobelelo sesinciphiso u –ana. Izibonelo: isifo > isifana – isif(o) + ana > isifana, isifu > isifana _ isif(u) + ana > isifana, imvu > imvana – imv(u) + ana > ana, inkovu > inkovana – inkov(u) + ana > inkovana.

Related Posts

UMongameli uMnangagwa uqeqetsha abafundi beNUST abangu-2 570

Yintatheli kaMthunywa KUME konke koBulawayo, kwaba yinjabulo mgoLwesihlanu kuqhutshwa umbuthano wokwetheswa kwezicoco zemfundo kubafundi beyunivesithi ye-National University of Science and Technology. Abafundi abangu-2 570 baphiwe incwadi zabo zokuqeda izifundo nguMongameli…

Iminyaka emithathu ejele, bezama ukubulala isisebenzi

  Nkosilathi Sibanda KULAMADODA amabili akoBulawayo agwetshelwe ukuyahlala ejele iminyaka emithathu kulandela ukuzama ukubulala enye indoda abasebenza layo. Lokhu kuvele ngesikhathi uNjabulo Mpofu (31) owelokitshini leMabuthweni lo Clinton Mlilo (27)…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *