Isinciphiso siyaqhutshwa

Kuviki ephelileyo siphethe ngokukhangela ukusetshenziswa kwesinciphiso. Lapha siqala ngokukhangela ukwakhiwa kwesinciphiso. Nanzi ezinye izinciphiso: umuzi > umuzana, isihlahla > isihlahlana, isalukazi > isalukazana, umlenze > umlenzana, indlu > indlwana, ibizo >ibizwana. Siyananzelela ukuthi amabizo acina ngonkamisa –a kumbe –e kumbe -i kumbe –o kumbe –u. Ukwakha isinciphiso – wonke la amabizo asebenzisa isijobelelo sesinciphiso u-ana. Lawa acina ngonkamisa –a, -e lo-(i), uyabasusa lapha onkamisa ubusujobelela isijobelelo sesinciphiso u-ana endaweni yabo. Lawo amabizo acina ngonkamisa –o kumbe –u uyabangwaqazisa laba onkamisa babe ngosingankamisa –w- besekujotshelelwa isijobelelo sesinciphiso u-ana.

Izibonelo: isihlahl(a) + -ana >isihlahlana; umlenz(e) +ana >umlenzana; umuz(i) + ana > umuzana kodwa: ibiz(o) + w +ana >ibizwana, induk(u) + w +ana >indukwana.

Nanzelela: Emabizweni acina ngonkamisa u –o lo –u njengasemabizweni –ibizo, induku; unkamisa u-o lo -u abasuswa, kodwa bayangwaqaziswa babe ngusingankamisa u-w-.

Asekhona amanye amabizo asengaba ludubo ekwakheni isinciphiso. Lawo yilawo alondebembili kumbe unsinini elungeni lokucina. Lowo ndebembili kumbe nsinini uguquka abe ngulwangeni anduba kujotshelelwe isijobelelo sesinciphiso u-ana, ngemva kokususa unkamisa wokucina webizo.

Izibonelo: Nansi inguquko yabondebembili labonsinini besiba ngolwangweni ngaphansi kwezihloko ezimbili; Ondebembili lo Olwangeni. Ngizanika izibonelo ezimbalwa, sizakupha ezinye ngeviki ezayo: Ondebembili p(ipopo) > Olwangeni> tsh(ipotshana); ph (impuphu)>tsh (imputshana);  bh(isigubhu) >j(isigujana); b(inkabi)> tsh(inkatshana).

 

 

Related Posts

Akulalwa ngeCardinal X25 koBulawayo

  Nkosilathi Sibanda “Angilayo imbali” Le yiyo ingoma ezabe ihlatshelwa ngesikhathi iqembu lomculo elilodumo kulezinsuku elivela eSouth Africa, iCardinal X25, lithokozisa abalandeli balo ngoLwesihlanu, kwenye ihotela koBulawayo. ICardinal X25 itshintshana…

Ikhefu elitsha iMunhumutapa Day

  Nkosilathi Sibanda UHULUMENDE usebike ukuba umhlaka 15 Mpandula usezakuba likhefu elisemthethweni elizweni njalo lizabizwa ngokuthi yiMunhumutapa Day, kuqalisa lonyaka. Ilanga leli lihambelana lokuzalwa kukaMongameli Emmerson Mnangagwa, njalo uHulumende uthe…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *