Isinciphiso siyaqhutshwa

Kuviki ephelileyo siphethe ngokukhangela ukusetshenziswa kwesinciphiso. Lapha siqala ngokukhangela ukwakhiwa kwesinciphiso. Nanzi ezinye izinciphiso: umuzi > umuzana, isihlahla > isihlahlana, isalukazi > isalukazana, umlenze > umlenzana, indlu > indlwana, ibizo >ibizwana. Siyananzelela ukuthi amabizo acina ngonkamisa –a kumbe –e kumbe -i kumbe –o kumbe –u. Ukwakha isinciphiso – wonke la amabizo asebenzisa isijobelelo sesinciphiso u-ana. Lawa acina ngonkamisa –a, -e lo-(i), uyabasusa lapha onkamisa ubusujobelela isijobelelo sesinciphiso u-ana endaweni yabo. Lawo amabizo acina ngonkamisa –o kumbe –u uyabangwaqazisa laba onkamisa babe ngosingankamisa –w- besekujotshelelwa isijobelelo sesinciphiso u-ana.

Izibonelo: isihlahl(a) + -ana >isihlahlana; umlenz(e) +ana >umlenzana; umuz(i) + ana > umuzana kodwa: ibiz(o) + w +ana >ibizwana, induk(u) + w +ana >indukwana.

Nanzelela: Emabizweni acina ngonkamisa u –o lo –u njengasemabizweni –ibizo, induku; unkamisa u-o lo -u abasuswa, kodwa bayangwaqaziswa babe ngusingankamisa u-w-.

Asekhona amanye amabizo asengaba ludubo ekwakheni isinciphiso. Lawo yilawo alondebembili kumbe unsinini elungeni lokucina. Lowo ndebembili kumbe nsinini uguquka abe ngulwangeni anduba kujotshelelwe isijobelelo sesinciphiso u-ana, ngemva kokususa unkamisa wokucina webizo.

Izibonelo: Nansi inguquko yabondebembili labonsinini besiba ngolwangweni ngaphansi kwezihloko ezimbili; Ondebembili lo Olwangeni. Ngizanika izibonelo ezimbalwa, sizakupha ezinye ngeviki ezayo: Ondebembili p(ipopo) > Olwangeni> tsh(ipotshana); ph (impuphu)>tsh (imputshana);  bh(isigubhu) >j(isigujana); b(inkabi)> tsh(inkatshana).

 

 

Related Posts

I-ZIFA ikhala ngokwedlula emhlabeni kwabakhokheli beHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa INHLANGANISO yenguqu yakuleli, iZimbabwe Football Association (ZIFA), isiyethule amazwi enduduzo kulandela ukwedlula emhlabeni kwabakhokheli beqembu leHighlanders abathi umgcinisihlalo uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza. Ukwedlula…

Iyezi elimnyama kuHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa UMGCINISIHLALO weHighlanders uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza badlule emhlabeni kungozi yemota eyenzakale ngoLwesine ebusuku emgwaqweni weBulawayo-Harare. Kubikwa ukuthi abathathu laba bebevela eKariba ngemva komdlalo…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *