Pumulani Mpofu – Sekukanengi kuleliphepha sixoxisana ngokuqakatheka kwencwadi zokuzalwa lendatshana zangempela esihlangana lazo njengehlanganiso yeTrinity Project. Lamuhla ngizathi ukwelula ngokuthi kuqakatheke kangakanani ukuthi abazali bathathele abantwababo incwadi zokuzalwa.
Incwadi yokuzalwa iqakathekile ngoba ukuze umntwana afunde esikolo, loba ekolitshini kumbe e-University iyafuneka. Nxa kuyikuthi umntwana yintandane, iyabe ifuneka, lanxa umuntu ethenga i-insurance, nxa umuntu efuna ukuthola imali ye-pension, i-maintainance/isondlo, ilifa, ukuthathela umntwana incwadi yokuzalwa, ukuthenga indlu loba i-stand, ukuze athole usizo emthethweni lokunye okunengi.
Ukuthathwa kwencwadi kungaphansi kweBirth and Death Registration Act etsho ukuthi umntwana kumele athathelwe incwadi yokuzalwa engakabi lamalanga angamatshumi amane lambili alingana lamaviki ayisithupha ezelwe (42 days or 6 weeks). Amalanga lawa ayavumela ukuthi abazali bayabe belethuba lokuthi beyethatha incwadi yokuzalwa. Bengavele bedlulise amalanga lawa kunengi osekungenzakala kubazali umntwana ecine engasathathelwanga incwadi yokuzalwa.
Nxa abazali sebethe bayathatha incwadi kutsho ukuthi bayazisa Registrar General welizwe leZimbabwe ukuthi kulomunye umntwana osezelwe elizweni leZimbabwe. Incwadi le iba lebizo lesibongo somtwana, amabizo abazali bobabili kumbe umzali oyedwa. Incwadi leyi iyabe iveza lapho okuzalelwe khona umntwana, ukuthi ngoyini, ilanga azelwe ngalo i-birth entry number yakhe lokuthi omlungisele incwadi yokuzalwa ngubani.
Nxa kuyikuthi umntwana uzalelwe esibhedlela umzali womntwana kumele athathe i-birth confirmation record eyiyo ezamncedisa ukuthi athole incwadi yokuzalwa. Izibhedlela ezinkulu zilabantu bakaHulumende abathathisa incwadi zokuzalwa ngakho kubangcono ukuthi abazali bomntwana bahle bathathele umntwana incwadi yakhe yokuzalwa.
Nxa kuyikuthi umntwana uzalelwe endlini kumele umama womntwana ahle aye esibhedlela esiseduze, lalowo ombelethisileyo ukuthi bayemhlola, behlole lomntwana bebesebebhalela unina womntwana i-health card eyiyo ezamncedisa ukuthi athathele umntwana incwadi yokuzalwa.
Nxa kuyikuthi umama womntwana engakhetha ukuthi azihlalele endlini eqeda ukubeletha engahlabisi umntwana amajekiseni kuba nzima ukuthi athathele umntwana incwadi yokuzalwa ngoba phela kuyabe kungela bufakazi bokuthi ubelethele umntanakhe koBulawayo kumbe kweleZimbabwe kumbe kwelinye ilizwe. Kuqakathekile ukuthi ngicacise lokhu, umntwana uthathelwa incwadi yokuzalwa lapho azalelwe khona. Nxa ezalelwe eMatopo umntwana uthathelwa incwadi yokuzalwa esiqintini seMatopo. Bazali lingathi ngoba selihlala koBulawayo selifuna umntanenu athathele incwadi yokuzalwa koBulawayo, kuyabe kumele lihambe lapho umntwana azalelwa khona.
Nxa kuyikuthi umntwana ebelethelwe phandle kwelizwe leZimbabwe kodwa abazali bakhe beyizizalwane zakuleli, umntwana ulelungelo lokuba lencwadi yokuzalwa yeZimbabwe. Okuyabe kufuneka yi-birth certificate kumbe i-birth confirmation record loba i-health card yomntwana yelizwe lapho azelelwe khona. I-health card leyo yiyo eba yibufakazi bokuthi umntwana wazalelwa kulelolizwe, ichaza ukuthi umama womntwana ngubani, umntwana ngoyini, wazalelwa ngaphi, nini njalo kuthiwa ngubani lebizo likayise. Nxa i-birth confirmation record/health card kwalahleka kuyabe kumele abazali babuyele esibhedlela lapho umntwana azalelwa khona bayethatha eyinye i-birth confirmation record/health card yomntwana.
Abazali nxa sebethe bathathisa abantwababo incwadi kubalula lokuthi uHulumende enelise ukuthi ahlele kuhle abone ukuthi kumele kwakhiwe izikolo ezingaki njalo kufuneka imithi enganani ukuthi wonke umntwana ahlatshwe amajekiseni atshiyeneyo. Nxa owakho umntwana engelayo incwadi yokuzalwa kuyabe kusitsho ukuthi kazakali ukuthi ukhona eZimbabwe njalo wenqabela ukuthi uHulumende enelise ukubona ukuthi kufuneka ukwakhiwa ezinye isikolo lokuthi imithi ithengwe ibeminengi.
Bazali asithatheleni abantwabethu incwadi zokuzalwa bengakadlulisi amaviki ayisithupha ukwenzela ukuthi singacini sesizondwa ngabantwabethu ngenxa yokuthi sehluleka ukudlala indima yethu yokuba ngabazali.
Asihlanganeni ngeviki ezayo
Umlobi uthinteka kukheli ethi [email protected]; Laku nombolo ezithi 0773 195 055/ 09 881508




