Innocent Kurira
INHLANGANISO eqondisa umdlalo wenguqu kuleli, iZimbabwe Football Association (Zifa), isiqinisa imizamo yokwenza ukuthi ukuphathwa kwenguqu kuqhutshwe ngendlela elobungcitshi, kulandelwa izimiso zobukhokheli lokusetshenziswa kwemali ngendlela ecacileyo.
Umsekeli kamongameli weZifa, uKennedy Ndebele, uthe ukuqhubekela phambili komdlalo wenguqu kugxile ekutholakaleni kwabaphathi abalolwazi lamathalenta okuqinisa inhlanganiso zebhola.
Ukhulume lokhu ngesikhathi kuqala isigaba sesithathu sezifundo zokuphathwa kwenguqu koBulawayo ngoMvulo kuliviki.
Izifundo lezi zihlanganise abaphathi abavela endaweni ezehlukeneyo zelizwe njalo zihlose ukubathuthukisa ukuze benelise ukuphatha amaqembu, amaligi lezinye inhlanganiso zenguqu.
“Ukuphathwa kwenguqu ngendlela ecacileyo, elobungcitshi yikho okuyisisekelo esakhela phezu kwaso wonke umsebenzi walumdlalo,” kutsho uNdebele.
“Yikho okwenza ukuthi abadlali bathuthuke, abaqeqetshi benelise ukwenza umsebenzi wabo, njalo imincintiswano iqhutshwe kuhle.”
UNdebele uthe ukuthuthukisa isiphiwo sabaphathi benguqu ngenye yezinto eziqakathekileyo ezafakwa phambili yikhomithi ephethe iZifa khathesi. Uveze ukuthi amaphupho elizwe okuphakamisa inguqu agxile emandleni enhlanganiso eziqondisa umdlalo lo.
Uthe izinqumo ezenziwa ngabaphathi zithinta izinto ezinengi, okugoqela ukubhaliswa kwabadlali, inhlalakahle yabo, ukuhlelwa kwemincintiswano, imali yamaqembu lobudlelwano labaxhasi.
“Iligi idinga uhlelo lwemidlalo lemithetho ecacileyo. Iqembu lidinga amarekhodi aqondileyo lohlelo lwemali olusebenzayo. Umxhasi kumele abe lethemba lokuthi izivumelwano zizagcwaliswa, njalo abalandeli badinga ulwazi oluqondileyo lemicimbi ehlelwe kuhle,” kutsho uNdebele.
Ukhuthaze abayingxenye yezifundo lezi ukuthi balandele izimiso zokuphatha kuhle, basebenzise imithetho yenguqu ngokulinganayo, bagcine amarekhodi aqondileyo njalo bahloniphe inhlelo zenhlanganiso zabo.
“Idola ngalinye esilinikwayo kumele libe lomsebenzi ocacileyo njalo kubonakale ukuthi lisetshenziswe njani. Uhlelo lwemali oluqondileyo, amarekhodi apheleleyo lokubika iqiniso kunceda inhlanganiso ukuthi iqhubeke isebenza njalo ithole ukwethenjwa ngabantu abafuna ukusebenzisana layo,” kutsho uNdebele.
Ukhuthaze abaphathi ukuthi bathuthukise indlela abakhulumisana ngayo lamaqembu, abadlali labalandeli. Uthe ukunikeza ulwazi ngesikhathi esifaneleyo lokuhlela imisebenzi kulesikhathi kuqakathekile ukuze imidlalo iqhutshwe kungelankinga.
UNdebele uphinde wakhuluma ngokuqakatheka kokuvikela bonke abayingxenye yomdlalo lokuvulela abesifazane labatsha amathuba.
Ukhuthaze abayingxenye yezifundo ukuthi basebenzise ulwazi abalutholayo ukulungisa indlela inhlanganiso zabo ezisebenza ngayo.
“Lingakaphumi koBulawayo, khethani izinto ezimbalwa elingazilungisa kunhlanganiso zenu.,” kutsho uNdebele.
Kusenjalo, omunye obengumbalisi kulezi izifundo, u-Archford Mamelodi, uthe bakhengelele ukuthi uhlelo lolu lukhiphe abantu abangu-15 abangaba ngabaqondisi bezifundo, abazancedisa iZifa ukwandisa ukuqeqetshwa kwabaphathi benguqu.
“Ngilabantu abangu-15 abangaba ngabaqondisi bezifundo. Ngithandaza nsuku zonke ukuthi bonke laba abangu-15 baphumelele. Akula siqiniseko sokuthi bazaphumelela bonke, kodwa nxa bephumelela, iZifa izabe isilabantu abangu-15 abalolwazi oluqinileyo, abesilisa labesifazane, abangaqhubeka beqeqetsha abaphathi benguqu,” kutsho uMamelodi.
UMamelodi uthe impumelelo yohlelo lolu izaqiniswa yikuzimisela kwabafundi.
“EZimbabwe izinto zingaqhubeka zithuthuka ngoba nxa kulabantu abanengi abazi ukuphatha inhlanganiso, amathuba okuthuthuka ayanda,” kutsho uMamelodi.
Ukhuthaze abaqeqetshwayo ukuthi bengagcini ulwazi abalutholayo lube ngolwabo bodwa, kodwa baludlulisele kwabanye.
Izifundo lezi zigoqela ukuphatha kuhle inhlanganiso, ubukhokheli, ukuhlela izimali, ukukhulumisana, ukuqhuba imincintiswano, ukuphatha amaqembu, izakhiwo zenguqu kanye
lokuhlela imicimbi