YiNtatheli kaMthunywa
KULEMULI ye-Overspill, eEpworth esiveze ukuba isithwele amagabha avuzayo ngenxa yabondofa okubikwa bahlukuluza amantombaza kunye labomalukazana emacansini okucina kubangela ukufa ngendlela engazwisisekiyo.
Phezulu kwalokho, amalunga emuli le athi alomnyama empilweni ngenxa yabondofa laba.
Imuli le edabuka eMalawi, ithe yafelwa ngabazali.
UKhulu uFraction Nota owayengubaba kulimuli, wabhubha ngomnyaka ka-2000 kukanti unkosikazi wakhe, uGogo uMenalla Pangeti Nota wabhubha ngo 2019.
Indodakazi yemuli le, uNkosazana Agnes Nota (54) uthe bazalwa belitshumi lambili kodwa sebesele beyisikhombisa.
“Sazalwa silitshumi lambili kodwa sesisele siyisikhombisa. Sifa njengobunyonyo, abantu bayagula isikhathi esincane bafe. Abanye bafa belandelana, njalo uhlupho lolu soluze lwachiphikela kubakhwenyana, lakubazukulu osekubangela ukuba sisolane ngobuthakathi emulini,” kutsho uNkszn Agnes Nota.
Uthe kusukela ngomnyaka ka 2019, sokufe abantu abayisithupha njalo bafa ngesikhathi sinye somnyaka.
“Ubaba lomama batshiya kulabazukulu abangu-52, kodwa siyesaba ukuthi bangaphela ngendlela ukufa okwenzakala ngayo emulini yethu.
“Abantwana abangamankazana bayaliwa ngomkabo, abanye bayafelwa basale bengabafelokazi. Abafana labo bayaliwa ngabafazi, lapho esidinga khona uncedo kuthiwa kubangelwa ngokwenziwa ngekhaya kunye labondofa.”
Uthe phakathi kwalabo abafayo omunye wabulawa.
“Umnewethu uPatrick Nota wabulawa ngabantu ngomnyaka ka2006 eRuwa. Thina abesifazane senziwa amakhosikazi yizinto esingaziboniyo, kunye labomalukazana, okucina kusenza babaleke ngekhaya.
“Abantu emulini kabatholi imisebenzi, njalo abanye bayaxotshwa ngezizatho ezingazwisisekiyo,” kulandisa uAgnes Nota.
Uthe kumaviki amathathu adluleyo, babone umhlola phezulu kwengcwaba likayise lapho abathole kufakwe iqhaga elilamalembu alemibala.
UMnumzana Friday Nota (55) ongumntwana wesine emulini le uqinisekise ngendaba le, esithi badinga uncedo.
“Lapho esabeka khona ubaba, sathola kuphoselwe imali yamatshe yakudala, amazuka. Akula obamba imali emulini, siyatshaywa ngondofa, sibalekelwe ngabafazi, kuthi amadodakazi ethu labodadewethu bayabalekelwa ngomkabo.
Phezulu kwalokho, siyafa ngendlela engazwisisekiyo,” kutsho uFriday Nota.
Uthe kabalazo ezinye izihlobo kuleli njengoba unina loyise babevela esigabeni seBoma, eMalawi.
“Thina esesibadala yithi osekuthiwa siyaloya ngabancane, singazama ukubhoda siyaqala ukulwisana sodwa njengoba kulabanye abathi kabafuni ukubhoda,” kutsho uFriday Nota.
UNkosazana Loveness Nota (41) uthe sewalotsholwa ngamadoda amahlanu wonke esehlukana laye kungelasizatho.
“Sesithwele nzima ngokwaliwa, njengami sengende kwaze kwaba kahlanu ngisaliwa, phakathi kwamadoda la, abathathu bafa, kwasala ababili. Amadoda asesesaba ukusikhombisa, banengi abantwana abangamankazana abafelwa ngamadoda njalo ekhaya kuthiwa kulabondofa.
“Sibhekana lemnyama eyehlukeneyo, kasitholi imisebenzi, sihlukunyezwa emacansini ngabesilisa esingababoniyo, sidinga uncedo,” kutsho uLoveness Nota.
Ubuye waveza ukuba amalunga emuli amanye angena kungozi zomgwaqo ezinengi.




