adminkuloba uCornelius Luphahla
EKADENI kusadliwa ngoludala amakhomane ayengaphongukudunyelwa nje kodwa ayechinswa. Lokhu kwakusenziwa ngendlela ekhaliphileyo njalo ngokomkhuba ukuze amajaha lezintombi bengamani bahlaselwe ngumkhuhlane wokuxega amadolo kumbe owobuvila.
Yebo kambe lapha sikhuluma ngamakhomane kodwa nje amakhomane la akabili njengoba vele ekhona amagama atsho izinto ezimbili. Lapha ngizaqala ngamakhomane la esiwajwayeleyo ayizilimo. Endulo amakhomane la ayechinswa efakwe ezinye izihlahla ezehlukeneyo kuvikelwa ukuthi abantu bengaze bahlaselwa yinyongo.
Lapha kwakuthi nxa amakhomane sevuthiwe emasimini isalukazi salapha sivuke ekuseni kakhulu sisuke siyewakha emasimini kuntambama kungekho osibonileyo. Sikhe amakhomane sigece lemfe esitshakazile noma nje ingakavuthwa sigece lomumbu, sikhe ibhobola, indumba, amazambane, kanye lazo zonke izilimo ezidliwayo eziyabe zilinywe lapha. Izilimo lezi ziyabe zikhiwa kuphela noma zingakavuthwa njengoba ziphuza ukuvuthwa kulamakhomane lendumba umaqotshama.
Singenzenje isalukazi lesi siyazithwala izilimo lezi ngesitsha imfe siyihlube sifihle amakhasi lezimbe. Sisuka lapho siyefihla izilimo lezi eduzane lekhaya. Nanso sisiyagebha izihlahla zaso ezehlukeneyo ezokuchinsisa abantu.
Ezihlahleni lezi kwakube lempande zomviyo, impande zomchithazulu kanye lezinye njalo izihlahla ezehlukeneyo kodwa ezazibe mqoka yizonezi zombili.
Ngemva kwalokho isalukazi lesi sizayazifihla njalo izihlahla lezi esitsheni saso sezilimo lezi. Kuthi nxa abantu sebesiyalala sisale sisiyathatha izilimo lezi siyezipheka sizihlanganise lempande lezi. Kuzathi nxa sesibona ukuthi sokuzavuthwa sisuke siyelala. Ekuseni inkukhu zingakehli sivuke njalo isalukazi lesi siyephakulula izilimo lezi sizifake esitsheni sivuse wonke umuntu olapha.
Kuzaqala ngabantwana abancane badobhe ikhomane batshebe amalunga abo wonke omzimba bethi, “madolo madolo qina” qede badle. Wonke umuntu uzakwenza njalo kuzo zonke izilimo eziphekwe lapha. Nxa sebeqede lokhu bayabe sebechinsile njalo kukholelwa ukuthi kakho ongahlaselwa yinyongo nxa echinsiswe ngendlela eqondileyo.
Kunjalo-ke amajaha lezintombi lawo ayefundiswa ukuthi mhla echinsa amakhomane emvelo ngoba kuyingozi kakhulu ukuthi bachinse bengazi ukuthi kufanele benzeni. Kwakuthi nxa intombi sikhulile ugogo wayo kumbe uyisekazi ayihlalele phansi ayilaye ukuthi kufanele yenze njani mhla ihlangana lesilisa.
Yayitshelwa ukuthi kufanele ithi nxa isazi ukuthi izahlangana lesilisa mhlanokho njengoba nje kudala intombi ibisenda igcwele, yayithatha amaxolo esihlahla somganu, impande zikamabophe, intolwane, umgugudu, kanye lezinye izihlahla ikulalise emanzini aqandayo ayabe esebhavini evulekileyo. Yenzenje ikubeka phandle kwendlu ukuze amanzi la avuke eqanda.
Njengoba mhlanokho ijaha lalo lizabe liwawomele amakhomane le lentombi ingazi ukuthi amakhomane la anjani, bazazitika-ke ngamakhomane la kubenzima. Kuthi ekuseni ilanga lingakaphumi kusaqanda intombi ivuke iyewathatha amanzi la ingene phakathi kwebhavu injengamhla izalwayo ihlale emanzini la aqanda mo.
Izahlala-ke iqale isawuzwa umqando umzimba wayo uze ugwanye ingasezwa lokuthi isemanzini aqandayo. Ngemva kwalokho izasukuma-ke iwathathe amanzi la iyewachithela ngaphansi kwesiphala ukuze angaze anyathelwa muntu.
Nxa iqeda kwenza njalo kufanele ukuthi ingavami ukuxamalaza ihlale ingathi ihlanganise amathanga ayo. Lokhu kungenxa yokuthi kuyabe kuyindlela yokuhlanganisa inyama zayo.
Umkhuba lo kawenziwa kanye kuphela kodwa intombi yayihlala ikwenza lokhu ikakhulu nxa sizizwa ukuthi umzimba wayo awusahlangananga kuhle. Intombi engenzanga lokhu ngesikhathi ichinsa amakhomane akuvamanga ukuthi ijaha elikhuliswe ngokwesiNtu liphile layo ngoba lizabe lihlala lomile njalo lamanzi eliwanatha entombini le ayabe engawugculisi umoya walo. Okunye njalo lendenda zentombi enjalo ziba zinengi okuyinto engathandwa ngabesilisa abanengi.
Lalo ijaha lalichinsiswa amakhomane phela nanko phela kwakuthi mhla lizawachinsa kuthiwe ligebhe impande kamatshisa liyifake ngaphansi kolimi ngesikhathi lincinda uluju lwemvelo. Lokhu lalikwenza ngokunanzelela ngoba kwesinye isikhathi intombi isuka iqaleke ngenxa yokutshisa komzimba walelijaha. Yikho-ke kwakuthi nxa ijaha selibona ukuthi usomoya walo sephela amandla liyikhiphe impande le.
Ukufaka impande le kwakusenza ukuthi intombi ingafi yahawukela elinye ijaha ngoba ikholwa ukuthi alikho elifana laleli. Impande le layo yayingafakwa yodwa phela kwakuhlanganiswa lezinye ezazifakwa phakathi kwamazwane.
Lezo-ke yizo ezazisebenza kakhulu njalo lanxa indoda seyachinsa kudala ingazisebenzisa iyabe izwakala sibili ukuthi yindoda.
Online Reporter