Online Reporter
ISIKITHI
Ugwalo lulotshwe nguJ Sibanda, Ugwalo ludindwe yiCollege Press
Umcebo weNdebele
Inyembezi zikababa le yinkomo yelifa ephiwa abantwana abangamankazana. Nxa kungelankomo baphiwa imbuzi. Isimiso esikhona yikuba bazakwehlukaniselana ingazala.
Inkomo yamadlozi yinkomo enduna ebekwa umzali womuntu osewabhubhayo. Inkomo zamasiso zinkomo eziqanjulwa kwezinye, ziyegciniswa emzini. Zihlala khona zize zande. Nxa sezizalene uyazilanda umninizo, atshiye etshayele umazigcina ithokazi, ebonga ukugcinelwa.
Inzomba yinkomo egadwayo. Inkomo efunelwa ukuba yinzomba ithanjiswa iseseliguqa elelanywe kanye. Lanxa nje kugabhe zona ezinduna, inkomo ensikazi layo iyathanjiswa ibe yinzomba. Inkomo ethanjiswayo iqala ibhotshozwe emakhaleni ibisifakwa umkhala wephucula intambo yohlobo lwesinga esithile.
Kukhethwa eyephucula ngesizatho sokuthi iyizwise ubuhlungu ilandele iziqondiso zalowo oyithambisayo. Umkhala wayo uxegiswa ngabomo kusenzelwa ukuthi kubelula oyigadileyo ukuthi ayinqande njalo ayimise njengokufuna kwakhe. Iqalisa isahlanya. Umayithambisa uyiqeda inkani ngawo umkhala.
Uyidonsa ngawo kuzo zonke inhloso zakhe. Izolo elinye lelinye ijaha belisiba lenzomba yalo. Intshantshu zakhona bezilodumo lokugijimisa inzomba ize ibhubhudle amagwebu. Njengalokhu ibiyiyona indlela yokuhamba masinya.
Ijaha eliyaqomisa intombi ekude belihamba ngayo. Nxa selifikile lapho eliyakhona, beliyikhuleka(liyibophela) ngaphandle komuzi qede lingene ngekhaya.
Inkomo zamathanga. Zinkomo zokuthunjwa. Inkomo zamhanga, zazithunjwa ngamabutho ezizweni ayethunyelwa ukuba ayehlasela. Zonke zazisiba ngezenkosi yesizwe.
Umgubho yinkomo eyayidunyelwa libutho ngezandla mhla wenxwala ihlinzwe umkhono isizwa. Wawukhutshwa umkhono lowo kusale sekulenga isikhumba. Lapho ehamba khona kwakusithi gubho, gubho. Nxa ihamba njalo yayisitsho ingoma yenxwala. Babuhlala lapho ubunandi bengoma yenxwala.
Kusamele kutsho ukuba umkhono okhutshiweyo wawutshwanyiswa ibutho elitsha. Umgubho wawuphetha ngokubulawa, isigogo sawo sibe yisibonakaliso sombala wamahawu alelo butho. Ngaleyo nxwala kwakuhlatshwa inkomo ezilombala womgubho ukuze kuzuzakale isigogo sokwenza amahawu alelobutho.
