uhlelo: isandiso siyaqhutshwa

Charles Dube

Izandiso ezivela kwamanye amabizo ngezigaba zawo. Qaphela lokhu: Kukhona amabizo ambalwa alabongwaqa f, v, mv, mf elungeni lokucina belanelwa ngunkamisa –o loba –u. Acina ngonkamisa –o ajobelela u-eni kuthi la acina ngonkamisa –u ajobelela u-ini.

Izibonelo ngaphansi kwebizo lesandiso sendawo. Isifo – esifeni; isifu – esifini; ulonyovu – elonyovini; imvu – emvini. Kukhona amanye amabizo esithi uma sisakha ngawo izandiso zendawo angaguquki unkamisa wokucina webizo. Unkamisa wokuqala webizo nguye othathelwa indawo yisakhi sesandiso e- kuphela.

Izibonelo ngaphansi kwebizo lesandiso sendawo. Ikhanda- ekhanda; ihlombe – ehlombe; iqolo –eqolo, ikhaya – ekhaya, ijele – ejele, amakhanda – emakhanda; isikolo –esikolo.

Izandiso ezakhiwa ngokulwangiswa. Ngaphambili kwaxoxwa ngokuguquka kwabondebembili babe ngolwangeni nxa sisakha izinciphiso. Lanxa sisakha izandiso akhona amanye amabizo alabongwaqa abaguquka babe ngolwangeni ngaphansi kwezihloko ibizo lesandiso sendawo.

Ibizo – umkhubo; isandiso sendawo –emkhutsheni; isigubhu – esigujini; impuphu- emputshini; umlomo – emlonyeni, umumbu emunjini; insumpa – ensuntsheni.

Esikunanzelela lapha yikuthi ngondebembili belunga lokucina abaguqukayo babe ngolwangeni.Inguquko eba khona yile: b-tsh;bh-j, mb-nj; ph-tsh, mp-ntsh, mp-ntsh. Kumele sikutsho kodwa ukuthi bakhona abanye ongabezwa besithi, emkhubeni, esigubhini, empuphini, ensumpeni njalonjalo.

Related Posts

Izakhamizi zeNkandembwe zinatha mthombo munye lezifuyo

Sikhumbuzo Moyo IZAKHAMIZI zesiqintini seNkandembwe kuWadi 10, eHwange, zisengozini yokutheleleka ngemikhuhlane nanko zinatha mthombo munye lezifuyo zazo. Abantu bakulindawo bathembe umthombo lo ukuze bathole amanzi okunatha, ukupheka lokwenza eminye imisebenzi.…

Ikhansili yeBinga ixwayisa abathengisela endaweni ezingekho emthethweni

Nkosilathi Sibanda AMAKHANSILI esigabeni seBinga, iRural District Council leBinga Local Board asebike ukuba bonke abathengisayo abangekho emthethweni abasendaweni ezingavunyelwanga kumele basuke kulezo ndawo ngokuphangisa. Lokhu kuvele kusaziso esikhutshwe yiBinga Rural…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *