Siphathokuhle Ngulube
Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kuhle ezifundweni zenu. Silokhu siphezu kwamaphepha ethu.
Ake sikhangele isigaba sesibili kuphepha lethu lakuqala (Paper 1 Section B). Isigaba lesi silemiklomelo eminengi kakhulu bafundi ngakho kufanele sizame ukuphendula ngendlela okukhangelelwe ngayo.
Lapha sikhangelelwe ukuba sihluze izindatshana, imidlalo kanye lezinkondlo kusiya ngemibuzo esiyibuziweyo. Imibuzo ingabuya ihlukahlukene nje kodwa injongo ingeyokuthi umfundi ahlaziye aphume lalokho okumunyethweyo lokujongwe ngumabhala.
Lamhla sizagxila kakhulu kubuciko bembongi enkondlweni. Ubuciko bukhangela izinto ezinengi kakhulu. Umfundi usengakhangela isihloko senkondlo, ulimi lwembongi oluhlanganisela izaga, izitsho, amabala alesisindo, izenzukuthi kanye lezifenqo zonke nje jikelele.
Ubuciko bomlobi buyagoqela futhi imibuzo mbumbulu, izibabazo, ofana msindo, ofuza msindo, ukusetshenziswa kwamagama angasowesiNdebele ngenjongo ethile.
Okumqoka okumele abafundi bakunanzelele yikuthi injongo yokucubungula imibhalo akusikuqamba ubuciko kuphela kodwa yikuhluza lokucubungula ukuthi lobo buciko busebenzeni endabeni, emdlalweni kumbe enkondlweni. Ake sikhangele ubuciko obusetshenziswe kusiqendu esithethwe kunkondlo ethile:
Hawu Kufa silo esingasuthiyo!
Hawu kufa ususithathel’ uNkomo wethu
Hawu kufa ususamuk’ umdala wethu
Nxa sikhangela isiqendu esingaphezulu, bunengi ubuciko obusetshenziswe yimbongi. Okokuqala sesingatsho ukuthi imbongi isebenzise ibala elilesisindo elithi, Hawu. Ibala leli silisebenzisa kakhulu nxa simangala ukwenzakala kolutho oluthile.
Lapha imbongi ilisebenzise ukutshengisa kwayo ukumangala ngesenzo sokufa esikhulu kangaka esokuthatha uNkomo. Elinye njalo ibala elilesisindo elikhethwe ngobunono ngelithi, silo. Kuyini isilo?
Isilo yinyamazana eyesabekayo njalo eyingozi. Abantu abasondeli kule inyamazana ngoba beyesaba. Ukufa ke lapha kwenziwe sona isilo ngenxa yezenzo ezimbi. Ukufa phela kuyesabeka njengaso isilo.
Akulamuntu okuthandayo. Kuyethusa nje akujwayeleki njengaso isilo. Ngalokho-ke imbongi ilikhethe ngobuciko leli bala, lenza ububone ububi bokufa ngelihlo lengqondo. Obunye ubuciko obusetshenziswe yimbongi yisibabazo. Umutsho wakuqala wonke othi:
Hawu kufa silo esingasuthiyo!
yisibabazo. Lokhu sikubona ngophawu lwesibabazo ekucineni komutsho. Sesingatsho sithi imbongi isebenzise ubuciko obuyisibabazo. Ubabaza zona izenzo zokufa ezimbi. Into ebatshazwayo yinto emangalisayo engazwisisekiyo. Kubatshazwa nje ukufa akuzwisiseki izenzo zakho. Kumugca wesibili imbongi ithi,
Hawu kufa ususithathel’ uNkomo wethu.
Ibala, ususithathel, libala elilesisindo. Phela umuntu okuthathela ulutho ngumuntu ongaceliyo kodwa othatha ngenkani kungelasivumelwano. Libala elikhethwe ngobuciko obukhulu ngoba kuveza obala ukuthi uNkomo lo akacelwanga kodwa umane wathathwa nje abantu basala bemangele. Lokhu kuveza zona kanye izenzo zokufa.
Akuceli, kodwa kuthatha nje lilibele. UNkomo uthethwe abantu besamthanda umane wahluthunwa nje. Asiqhubekeni ngeviki ezayo.




