Siphathokuhle Ngulube
Salibonani bafundi. Ngithemba lizilandela kuhle izifundo zethu kuphepha likazulu. Ngeviki ephelileyo besikhangela ubuciko obutholakala emdlalweni. Siyaqhubeka ngabo njalo kuleli iviki ubuciko lobu. Abalobi basebenzisa ubuciko obunengi emidlalweni ukuze izindaba zabo zizwisiseke.
Abanye abalobi bayasebenzisa amaphupho njengobuciko. Umlingiswa othile angaphupha ngolutho oluthile. Besekusithi phambilini lolo lutho oluphutshwe ngumlingiswa lwenzeke lunjengoba umlingiswa waluphupha.
Iphupho leli ke lisuka libe yibuciko umlobi abusebenzisayo ukuze obalayo alimukiswe ngokuzakwenzeka phambili.
Ngalokho ke nxa sihlangana lephupho emdlalweni, kuhle sikubambe sizwisise ukuze sanelise ukulibambanisa lezehlakalo phambili. Obunye njalo ubuciko zingoma.
Umlingiswa othile angaba lengoma ethile ayithandayo njalo ehlala isenhlizweni yakhe. Leyongoma sengayihlabela ukuveza imizwa yakhe kumbe imicabango yakhe ngolutho oluthile. Kubasobala kungoma yomlingiswa ukuthi kukhona okumhlukuluzayo empilweni kumbe njalo kukhona okumthokozisayo ngolutho oluthile.
Ngalokho ke, umlobi akafaki ingoma nje endabeni yakhe engelakutsho okuthile. Umlobi ufaka amazwi engoma emlonyeni womlingiswa ukuze lawo mazwi engoma aveze okuthile ngalowo mlingiswa.
Ngalokho ke izingoma singazithathi lula, kuhle sizihlaziye amazwi azo sizwe ukuthi zingabe zilethani. Obunye ubuciko yimpindelamuva.
Lapha umlobi uyabe eqale walandisa ngezinto esezadlulayo esebenzisa abalingiswa abesesusela indaba yakhe ke lapho esakhela kulokho akulandisileyo okwenzeka emuva.
Lokhu kusuka kube yibuciko obukhulu ngoba kwenza obala indaba abelokuthile akwaziyo ngendaba kanti futhi usuka abe lolukuluku afise ukubala indaba aze ayefika kulokho umlobi aqale ngakho.
Ibika lalo kuyibuciko obukhulu. Ibika yizehlakalo ezibunjwa ngumlobi ezande ukubika lokho okuzokwenzeka phambili.
Abalobi abanengi basebenzisa amaphupho njengebika. Amaphupho ayabika izehlakalo eziphambili. Amaphupho awabi khona nje mahlayana. Abika okunengi okuzokwenzeka phambili ngakho ke ayingxenye yebika.
Okunye njalo okulibika yimihlolo. Kujwayelekile ukuthi uzwe abadala besithi ungezwa izinja zitshaya imikhulungwana zihlola ukufa.
Babuye njalo abadala bathi ubunyonyo obulamakhanda abomvu buhlola ukufa. Ngalokho ke imihlola iyabika izinto ezinhle kumbe ezimbi ezizakwenzeka phambilini endabeni.
Kufanele ke ukuthi nxa sibala siyinanzelele imihlola besesisitsho ukuthi leyo mihlola ingabe ibikani okuzokwenzeka phambili. Inkulumo ngedwa layo yandise ukusetshenziswa ngabalobi ukuveza imizwa yomlingiswa ngolutho oluthile.
Kuyini inkulumo ngedwa? Inkulumo ngedwa kulapho umlingiswa ecabanga kakhulu aze aphumisele azizwe esekhuluma yedwa aze aphumisele.
Ukhuluma yedwa aveze okumhluphayo emoyeni kumbe njalo okumthokozisayo emoyeni wakhe. Inkulumo ngedwa iyaveza futhi okusemcabangweni womlingiswa othile.
Umlingiswa angacabanga nzima ngolutho oluthile ucina ephumisela aze akhulume aziphendule yedwa angathi luhlanya.
Singakhangela kugwalo lwethu Icala lezinduna, bakhona abalingiswa abasebenzisa inkulumo ngedwa ukuveza imizwa kanye lemicabango yabo.
UZinqumbi loMaNxumalo ngabanye babalingiswa abazwakala bekhuluma bodwa baze baphumisele. Lokhu kungenxa yezinhlupho abaphakathi kwazo abazifake kuzo bona basebekhathazeka kakhulu bacina sebekhuluma bodwa.
Ngalokho ke, umlobi ubafunza kuhle amazwi okuzikhulumela bodwa beveza konke okusezinhlizweni zabo, imizwa yabo, imicabango yabo ngabo kanye labalingiswa abaseceleni kwabo. Kuyavela futhi abakucabangayo ngempilo phambili.
Kwenza kubelula kobalayo lapho esehluza izimilo zabalingiswa laba ngoba enkulumeni yabo kuyavela ukuthi kanti vele bangabantu abanjani. Kwenza njalo kubelula ukuveza ubudlelwano babo labanye abalingiswa.
Ngokunjalo ke, inkulumo ngedwa iyibuciko obukhulu okumele umfundi abunanzelele njalo abucubungule atsho ukuthi buncede ngani emdlalweni lowo.
Umfundi kufanele ananzelele ukuthi indlela yomlobi ethile eyokubhala ilomutsho omkhulu kumabala ngakho idinga ilihlo elibanzi ukuze lombhalo uzwisiseke lula. Sizaqhubeka njalo ngobuciko obusetshenziswe emdlalweni ngeviki ezayo. Libe leviki enhle.




