Ukuhlaziya ubuciko emdlalweni

Siphathokuhle Ngulube

Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kahle ezifundweni zenu. Siyaqhubeka ngobuciko bomlobi esingabuthola kumidlalo nxa sicubungula imibhalo kuphepha lethu lakuqala isigaba 2 (Paper 1 Section B ). Zikhona izinto ezingasetshenziswa ngumlobi emdlalweni wakhe ukuphumelelisa injongo yakhe.

Singathola umlobi ekhethe ukuhambisa umbiko phakathi kwabalingiswa ngokusebenzisa ucingo. Sesingabezwa abalingiswa bekhuluma ecingweni bephendulana. Khona ukusebenzisa ucingo yibuciko bomlobi. Ucingo lusebenze njengendlela yokuthumela umbiko masinya ngakho kuveza umlobi njengomuntu ocabanga ngokuzikileyo ngombhalo wakhe.

Kwesinye isikhathi abalingiswa bangakhetha ukubhalelana incwadi. Layo incwadi iveza ubuciko bomlobi obukhulu. Ukuhanjiswa kombiko ngale indlela sekungaba lomthelela othile emdlalweni ngakho kuyibuciko lakho. Umbiko ungahanjiswa njalo ngokuthumela umuntu. Lakho kungaba yibuciko bomlobi ngoba elenjongo yokuthi akhethe ukuthumela umuntu zona zikhona ezinye izindlela abengazisebenzisa.

Sekungakhomba ukuba indawo le isemuva ayikatholi impucuko efana labomakhalekhukhwini okudala ukuthi umbiko uhanjiswe ngale indlela. Kwesinye isikhathi singathola phakathi komdlalo omunye umlingiswa esekhethe ukubhala inkondlo yakhe. Asithi umlingiswa ukhuluma lesithandwa sakhe, usengakhetha ukubhala inkondlo encoma isithandwa sakhe. Inkondlo le isingaveza imizwa yomlingiswa, imicabango yakhe, isifiso sakhe kanye lokunye okunengi nengi ngesithandwa sayo. Lokhu ke kuyibuciko bomlobi ukusebenzisa inkondlo ukuveza imizwa yomlingiswa.

Okunye njalo okuyibuciko yinkulumo esingahlangana layo emdlalweni isethulwa ngumlimgiswa othile emphakathini. Inkulumo le isingaveza okunengi ngemicabango yabantu esigabeni. Umlingiswa lo okhuluma inkulumo le uyabe sengumlomo womphakathi. Ngalokho ke inkulumo le iyibuciko bomlobi emdlalweni. Okunye njalo yikuthi umlobi sengabalempahla ezithile azisebenzisayo emdlalweni wakhe. Usengabumba isizinda sendawo indaba yakhe isenzakala endlini. Endlini lapha sekungaba lekhabothi, izihlalo, umabonakude, ilediyo. Zonke lezi izinto umlobi akazifaki nje mahlayana kodwa uyabe elenjongo ngazo. Sengasebenzisa umabonakude ukuveza okuthile ngendaba yakhe. Umabonakude usengethula umbiko ngolutho oluthile. Ilediyo layo isingasetshenziswa ukwethula umbiko othile olomutsho emdlalweni.

Ngalokho ke ikhono lomlobi lokukhetha lezi izimpahla yibuciko obukhulu obuzakwenza umdlalo uhlabuse. Ilediyo yonale isingatshaya ingoma ethile abalingiswa abathile babonakale begida. Umgido phela usungaveza izinga umlingiswa akulo kanye lesimilo somlingiswa.

Okunye njalo ingoma ingaveza isikhathi, esamanje kumbe esakudala. Ingoma ingakhethwa ukuba ilethe okuthile. Ngalokho ke umlobi angakhetha ingoma ngobunono lomgido othile abalingiswa babonakale begida yibuciko obukhulu. Lokhu sekungabuye kunandise umdlalo womlobi ngoba phela usengabumba umagida abeligabazi okokuthi wonke umuntu uyabe efisa ukumbukela.

Izakhiwo lazo sezingaveza ubuciko bomlobi emdlalweni. Usengatsho ukuthi umlingiswa othile wayehlala kunkalakatha yesitezi sendlu. Isitezi sesingaveza inhlalakahle yomlingiswa kanye lomsebenzi wakhe awenzayo.

Okunye njalo izakhiwo zingaveza ubuyanga bomlingiswa. Umfundi usengatsho ukuthi umlingiswa wayehlala exhokovaneni lendlu elalingathi lizawela phakathi. Lokhu sekungaveza ukuthi impilo yalo umlingiswa ayimnandi kulodubo oluthile. Indlela umlobi ayabe ebumbe ngayo isakhiwo azasisebenzisa emdlalweni wakhe kuyibuciko obukhulu.

Ngalokho-ke bafundi bunengi ubuciko esingabuthola emdlalweni othile. Kuzamele sibucubungule ngelihlo elibanzi sibuzingele lobo buciko singamane sikhe nje phezulu. Ake udobhe ugwalo olulemidlalo oluseduze kwakho udinge umdlalo othile uwucubungule ukhangele kabanzi lokhu esixoxe ngakho. Likhumbule ukuthi ukuze siphume lobuciko bomlobi kudinga ukuba sibale indaba siyiphinde sidingisise kabanzi ngendlela yokubhala komlobi. Asihlanganeni ngeviki elizayo.