Ukuhluzwa kogwalo

Ugwalo: Umendo
Olulotshwe NguBarbara C Makhalisa

IZIFUNDO ZOGWALO

Sikhumbuzo Dabengwa

Nxa umfundi wogwalo angaqeda ugwalo alubeke eceleni angaze azibuza imibuzo ngalologwalo, lowomfundi angabe elahlekile. Izehlakalo zogwalo zikhunjulwa ngokucubungula, ukuhlahlela kanye lokuhlaziya ugwalo. Uyazibuza abuye aziphendule kulokhu akufundileyo. Isihloko sithini, abalingiswa, indawo kanye lesikhathi simi njani kugwalo.

Imihloliso ayiyekeli ukugxila kulezizimpawu, okuyikuthi nxa abafundi bezenze kuhle lezompawu abasweli ukuphendula imibuzo yemihloliso. Olunye lwezimpawu ngolukhangela izifundo ezivela kugwalo. Umfundi ulomlandu wokudinga izifundo ezimqoka azithola kugwalo abuye athalaze imiklomela ayiginqelayo.

Ugwalo lungaba lesiqokoqela esisodwa sesifundo kodwa zibekhona ezinye ngokweluleka kwezehlakalo. Izimilo zabalingiswa zingasifundisa izifundo ezithile. Kumihloliso-ke umfundi kudingakala ukuba aqambe leso sifundo abuye asisekele ngokuvela kugwalo ukuze azuze imiklomela ekuqambeni lasekusekeleni. Angenza lokho udlulela kwezinye njalo isifundo asilethe, abuye asisekele aze athole leyo miklomela ayidingayo. Asikhangeleni- ke izifundo esizithola kulolu ugwalo.

Isifundo sakuqala sisithola kusihloko sogwalo esithi “Umendo”. Lapha umlobi uveza ukuba umendo unzima abadala baze bathi awuthunyelwa gundwane. Sibona kugwalo uGugu ethwala amagabha avuzayo ekwendeni kwakhe waze watshiya umendo esefelwe yingane eyodwa enganakwa muntu. Aluba wayesazi, aluba wekela ukwendela kuNdaba wendela kuThulani. Pho laye wayengazi ukuba uNdaba uzamtshiya koyisekazi yena ayezikholisela lezidandane koBulawayo.

Esinye isifundo esivelayo ngesokuthi inhlwa ayibanjwa ngekhanda. Lapha sibona uGugu kugwalo ethatheka

kwezothando engahlolisisanga kuhle, ethandana loNdaba laye owawalazela efuna ukumthathela uThulani. Ukungahlolisisi kwakhe kwenza wendela emuntwini owayengamthandi.

Luyaqhubeka ugwalo lusipha isifundo ngempilo yemadolobheni ukuba ikhiwane elibomvu olibona lilihle, libolile ngaphakathi. Sibona uNdaba edolobheni ethatheka ngekhikhitha elinguJenny elamchithela umuzi lona lingamthandi. UJenny wayelikhikhitha elihle ebusweni ligeza kodwa laselihahabela ukwazi ngoThulani selimfuna, litshiyane loNdaba owayengela mota.

Siphinda njalo sithole esinye isifundo sokuba amakhosikazi atshadileyo kufanele ahlalele eduze labomkabo. Sibona kugwalo uGugu ehlala isikhathi eside engayi kumkakhe athi esefika endlini athole sekulomunye umfazi osezibusa.

Siyafunda ukuba oselotsholiwe kulicala ukumgcina. Sibona uyise kaGugu esala ukugcina uGugu ngesiga sokuba wayesengumuntu womnikazi engafanelanga ayekibo engaphiwanga imvumo ngumkakhe. UGugu wasolwa ngumkakhe uNdaba owayethi abantwana ababegula babengayisibo bakhe, abakhe wayethi basekhaya koyisekazi uMaZulu.

Siqhubeka sifundiswa ngempilo ukuba ilivili elibhodayo. Sibona uGugu esetshiye uNdaba loyisekazi waqonda eGwelu lapho acina esesebenza esehleli yedwa endlini eyayilempahla ezinhle. UNdaba zamjikela wamlandela uGugu engasazenzi wathola ukuba uGugu wayesengumbalisi wabantwana abancane. Wafunda isifundo uNdaba. Asiqhubeke kwelizayo.