Ukwakhiwa kwamabizoqho

Njengamabizo wonke, amabizoqho lawo alengxenye ezimbili — isiqalo lesiqu. Isibonelo: uVusumuzi (ubunye) oVusumuzi (ubunengi).

u+ Vusumuzi — u (isiqalo) Vusumuzi (isiqu), o + Vusumuzi > o (isiqalo) Vusumuzi (isiqu).
Okumele kunanzelelwe ngokwakhiwa kwamabizoqho yilokhu: Iziqalo zamabizoqho ebunyeni ngonkamisa u –i-lo –u-. Iziqalo zamabizoqho ebunengini ngunkamisa u-o.

Kumabizoqho abhalwayo kusetshenziswa unkamisa kumbe ungwaqa omkhulu. Isibonelo: uNdlovu, uDube, uMoyo, uMvulo, iKezi.

Ukwakhiwa kwamabizoqho kwezinye incezu zenkulumo: Amabizoqho avela emabizweni nje: amandla – uMandla – (a)u + mandla –uMandla, isizwe > uSizwe – (i)u + sizwe > uSizwe, indlovu >uNdlovu – (i)u + ndlovu > uNdlovu.

Lapha sisusa unkamisa wakuqala webizonje besekuqalwa ngo –u, ungwaqa olandelayo alotshwe ngebala elikhulu.

Amabizoqho avela ezinciphisweni: isigujana – > uSigujana – (i) u + Sigujana > uSigujana; ijahana > uJahana – (i)u +jahana > uJahana; usisinyana > uSisinyana – (u) u + sisinyana > uSisinyana.

Sisusa unkamisa wakuqala wesinciphiso besokuqalwa ngu – u, ungwaqa olandelayo ulotshwe ngebala elikhulu.

Amabizoqho avela ezabizwaneni zenani: zodwa >uZodwa – u= zodwa > uZodwa; zonke > uZonke – u+ zonke > uZonke.

Related Posts

UMongameli uMnangagwa uqeqetsha abafundi beNUST abangu-2 570

Yintatheli kaMthunywa KUME konke koBulawayo, kwaba yinjabulo mgoLwesihlanu kuqhutshwa umbuthano wokwetheswa kwezicoco zemfundo kubafundi beyunivesithi ye-National University of Science and Technology. Abafundi abangu-2 570 baphiwe incwadi zabo zokuqeda izifundo nguMongameli…

Iminyaka emithathu ejele, bezama ukubulala isisebenzi

  Nkosilathi Sibanda KULAMADODA amabili akoBulawayo agwetshelwe ukuyahlala ejele iminyaka emithathu kulandela ukuzama ukubulala enye indoda abasebenza layo. Lokhu kuvele ngesikhathi uNjabulo Mpofu (31) owelokitshini leMabuthweni lo Clinton Mlilo (27)…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *