Ukwakhiwa kwamabizoqho

Njengamabizo wonke, amabizoqho lawo alengxenye ezimbili — isiqalo lesiqu. Isibonelo: uVusumuzi (ubunye) oVusumuzi (ubunengi).

u+ Vusumuzi — u (isiqalo) Vusumuzi (isiqu), o + Vusumuzi > o (isiqalo) Vusumuzi (isiqu).
Okumele kunanzelelwe ngokwakhiwa kwamabizoqho yilokhu: Iziqalo zamabizoqho ebunyeni ngonkamisa u –i-lo –u-. Iziqalo zamabizoqho ebunengini ngunkamisa u-o.

Kumabizoqho abhalwayo kusetshenziswa unkamisa kumbe ungwaqa omkhulu. Isibonelo: uNdlovu, uDube, uMoyo, uMvulo, iKezi.

Ukwakhiwa kwamabizoqho kwezinye incezu zenkulumo: Amabizoqho avela emabizweni nje: amandla – uMandla – (a)u + mandla –uMandla, isizwe > uSizwe – (i)u + sizwe > uSizwe, indlovu >uNdlovu – (i)u + ndlovu > uNdlovu.

Lapha sisusa unkamisa wakuqala webizonje besekuqalwa ngo –u, ungwaqa olandelayo alotshwe ngebala elikhulu.

Amabizoqho avela ezinciphisweni: isigujana – > uSigujana – (i) u + Sigujana > uSigujana; ijahana > uJahana – (i)u +jahana > uJahana; usisinyana > uSisinyana – (u) u + sisinyana > uSisinyana.

Sisusa unkamisa wakuqala wesinciphiso besokuqalwa ngu – u, ungwaqa olandelayo ulotshwe ngebala elikhulu.

Amabizoqho avela ezabizwaneni zenani: zodwa >uZodwa – u= zodwa > uZodwa; zonke > uZonke – u+ zonke > uZonke.

Related Posts

Ziyawa eGwanda

Abaculi beSouth Africa, amaQ Twins, sebefikile kuleli ngemva kokuphuthelwa luhambo lwabo lokuqala ngenxa yokulahleka kwamaphasipoti abo. Amawele la, afike elizweni ehamba lomculi odume ngengoma ethi “Uyoncengwa Ngunyoko”, uMafikizolo, njalo bonke…

Konke sekumi ngomumo kuBulawayo Arts Festival

Langalakhe Mabena KONKE sekumi ngomumo kumcimbi wezomculo oweKings and Queens Concert ozaqhutshwa ngaphansi kweBulawayo Arts Festival (BAF) mhlaka 4 Nhlangula. Umcimbi lo uxhaswa yikhansili yedolobho lakoBulawayo njalo uyingxenye yemcimbi yokuthakazelela…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×