Ukwakhiwa kwesinciphiso kuyaqhutshwa

LAPHA siqhubeka sikhangela ukwakhiwa kwesinciphiso kumabizo alondebembili kumbe unsinini elungeni lokucina.

Lowo ndebembili kumbe unsinini uguquka abe ngulwangeni anduba kujotshelelwe isijobelelo sesinciphiso u-ana ngemva kokususa unkamisa wokucina webizo.

Sikutshengisile lokhu kuviki ephelileyo ngezibonelo ezimbalwa.

Siqala khona lapha sitshengisa inguquko yabondebembili labonsinini besiba ngolwangeni:

Ondebembili                Olwangeni

b(inkabi)                        tsh (inkatshana)

m(intamo)                     ny (intanyana)

mb(imbambo)              nj (imbanjana)

mp(imompi)                 ntsh (impontshana)

Unkamisa wokucina webizo uyasuswa indawo yakhe ithathwe yisijobelelo sesinciphiso u-ana. Kubizo /inkabi/ undebembili /b/ oselungeni lokucina uyaguquka abengulwangeni /tsh/. Unkamisa /i/ osekucineni uyasuswa indawo yakhe ithathwe yisijobelelo sesinciphiso u/-ana/.

Onsinini                                                                              Olwangeni

d(idada)                                       >                                      (idajana)

nd(inqindi)                                  >                                      (inqinjana)

th(umuthi)                                  >                                       (umutshana)

nt(umkhonto)                             >                                       (umkhontshwana)

n(umkhono)                               >                                       (umkhonywana)

Okumele sikunanzelele yikuthi ondebembili kabangwaqazisi nxa besiba yizinciphiso noma ngabe amabizo akhona acina ngo –o kumbe –u.

Akhona amabizo alabondebezinyo f lo v elungeni lokucina. Wona kawangwaqazisi unkamisa wokucina angazabe ngu –o loba –u, kodwa amane amsuse lowonkamisa wokucina abesejobelela isijobelelo sesinciphiso u –ana.

Nanzi izibonelo: isifo > isifana – isif(o) + ana > isifana; imvu > imvana – imv(u) + ana > imvana; isifu > isifana – isif(u) + ana > isifana.

Related Posts

Kutsha izakhiwo ezintathu enzikini yedolobho lakoBulawayo

Raymond Jaravaza IZAKHIWO ezintathu ezisenzikini yendawo yamabhizimusi koBulawayo zilumathe umlilo ngoLwesibili emini. Okwakhathesi, izicitshamlilo zeBulawayo Fire Brigade ziphakathi komsebenzi kulindawo esemgwaqweni kaLobengula Street ku-3rd lo 4th Avenue. Izimota eziyisithupha zokucitsha…

IBosso ibonga abasekeli

Nkosilathi Sibanda IQEMBU leHighlanders selibonge bonke abasekeli balo abahambe eGweru ukuyakhuza iqembu kumdlalo walo leTelOne ngoMgqibelo. Kumbiko okhitshwe liqembu ngoMvulo ekuseni, iBosso ithe uthando lwabasekeli kaluqhubeke, njalo lukhuthaza abadlali, abaqeqetshi…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×