Ukwakhiwa kwesinciphiso kuyaqhutshwa

LAPHA siqhubeka sikhangela ukwakhiwa kwesinciphiso kumabizo alondebembili kumbe unsinini elungeni lokucina.

Lowo ndebembili kumbe unsinini uguquka abe ngulwangeni anduba kujotshelelwe isijobelelo sesinciphiso u-ana ngemva kokususa unkamisa wokucina webizo.

Sikutshengisile lokhu kuviki ephelileyo ngezibonelo ezimbalwa.

Siqala khona lapha sitshengisa inguquko yabondebembili labonsinini besiba ngolwangeni:

Ondebembili                Olwangeni

b(inkabi)                        tsh (inkatshana)

m(intamo)                     ny (intanyana)

mb(imbambo)              nj (imbanjana)

mp(imompi)                 ntsh (impontshana)

Unkamisa wokucina webizo uyasuswa indawo yakhe ithathwe yisijobelelo sesinciphiso u-ana. Kubizo /inkabi/ undebembili /b/ oselungeni lokucina uyaguquka abengulwangeni /tsh/. Unkamisa /i/ osekucineni uyasuswa indawo yakhe ithathwe yisijobelelo sesinciphiso u/-ana/.

Onsinini                                                                              Olwangeni

d(idada)                                       >                                      (idajana)

nd(inqindi)                                  >                                      (inqinjana)

th(umuthi)                                  >                                       (umutshana)

nt(umkhonto)                             >                                       (umkhontshwana)

n(umkhono)                               >                                       (umkhonywana)

Okumele sikunanzelele yikuthi ondebembili kabangwaqazisi nxa besiba yizinciphiso noma ngabe amabizo akhona acina ngo –o kumbe –u.

Akhona amabizo alabondebezinyo f lo v elungeni lokucina. Wona kawangwaqazisi unkamisa wokucina angazabe ngu –o loba –u, kodwa amane amsuse lowonkamisa wokucina abesejobelela isijobelelo sesinciphiso u –ana.

Nanzi izibonelo: isifo > isifana – isif(o) + ana > isifana; imvu > imvana – imv(u) + ana > imvana; isifu > isifana – isif(u) + ana > isifana.

Related Posts

UMongameli uMnangagwa uqeqetsha abafundi beNUST abangu-2 570

Yintatheli kaMthunywa KUME konke koBulawayo, kwaba yinjabulo mgoLwesihlanu kuqhutshwa umbuthano wokwetheswa kwezicoco zemfundo kubafundi beyunivesithi ye-National University of Science and Technology. Abafundi abangu-2 570 baphiwe incwadi zabo zokuqeda izifundo nguMongameli…

Iminyaka emithathu ejele, bezama ukubulala isisebenzi

  Nkosilathi Sibanda KULAMADODA amabili akoBulawayo agwetshelwe ukuyahlala ejele iminyaka emithathu kulandela ukuzama ukubulala enye indoda abasebenza layo. Lokhu kuvele ngesikhathi uNjabulo Mpofu (31) owelokitshini leMabuthweni lo Clinton Mlilo (27)…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *