Ulimi lomumo

Siphathokuhle Ngulube

Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kuhle ezifundweni zenu njalo selifundile okunengi ngenguquko eyenzakala ephepheni lenu elitsha. Lamhla sizakhangela iphepha lesibili (Paper 2 ), isigaba sakuqala ( section A ). Kulesi isigaba sigxila kakhulu egwalweni lwethu, Imvelo lolimi. Lolugwalo lulezihlokwana ezinengi nje kodwa okumqoka yikuthi lugxile kakhulu empilweni yeNdebele nje jikelele. Kulemibuzo emingaki kulesisigaba? 

Kulemibuzo emibili nje zwi. Wena uphendula imibuzo emingaki? Ukhetha umbuzo owodwa zwi othe uwubala wezwa uwuzwisisa njalo wananzelela ukuba ulayo imicijo engakusiza ekuphenduleni leyo mibuzo. Umbuzo munye ngamunye ulemiklomelo engamatshumi amathathu (30). Ngalokho ke kuhle silubale ugwalo siluzwisise. 

Kusahluko sakuqala sogwalo, umlobi ugxile kakhulu ngemvelaphi yomuntu omnyama, sizayikhangela imvelaphi le. Kuthiwa wadabuka ngaphi umuntu omnyama? Kufanele nxa sesisiya emihlolisweni yethu sibe sesilolwazi olujulileyo ngemvelaphi yomuntu omnyama. Imvelaphi yomuntu iqakatheke kakhulu. Okunye njalo umlobi agxile kukho yizinganekwane. Ziyini vele izinganekwane, zilusizo bani esizweni saMaNdebele, izifundo eziphuma kulezi zinganekwane. Sizayikhangela ngokujulileyo kodwa kuhle sibekwazi ukuthi ingabakhona imibuzo ezavela lapha. 

Okunye njalo okukhona kugwalo lolu yizaga lezitsho. Ziyini izaga, zilomehluko bani lezitsho. Zivele zona izaga zadabuka ngaphi njalo zilusizo bani emuntwini omnyama. Umdabuko wezaga lawo uqakathekile, ukuthi zavela ngaphi? Okunye njalo, zinceda njani ekukhuliseni abantwana izaga. Sizaqhubeka siselula ngazo izaga sigxile kanye lakuzitsho. Kulolu ugwalo izaga zehlukaniswe ngemvelaphi yazo , ezithathelwe ezinyamazaneni, ezithathelwe kwezemvelo lokunye okunenginengi. Okunye njalo kulo ugwalo yizibongo zamakhosi. 

Sizakhangela izibongo zenkosi uMzilikazi, ezikaLobengula, ezikaSenzangakhona lezinye inkosi ezithile. Kuhle sibekwazi imbali yenkosi ethile singakazi izibongo zayo, yikho ukuba sizihluze kahle njalo sizizwisise. Umlobi ugxilile futhi kumazilo, Ayini amazilo Kanye loncedo lwawo. Uphinde wagxila futhi kumalibho. Kufanele wena njengomfundi susiya emhlolisweni usukwazi ukuthi kuyini amalibho njalo aqakatheke ngani esizweni samaNdebele. Sizabuya sigxile futhi ekuthetheleni. Kuyini ukuthethela? Bekusenziwa nini? Kwenzenjani. Okunye njalo okubalulwe kulo ugwalo yizingoma lemigido yomdabuko. Yiphi imihlobo yemigido? Ungabalisa isitshikitsha, amantshomane leminye nje eminengi. Bese uqhubeka uchaza mhlawumbe lezingoma zakhona. 

Umfundi angaqhubeka akhangele lalokho obekusetshenziswa ukunandisa umgido okufana lezingungu, amahlwayi lokunye okunenginengi. Zikhona njalo izihloko ezikhuluma ngobuthakathi. Kuyini ubuthakathi? Bebuphathwa njani esintwini? Lesi sihloko sibalulekile ngoba iNdebele belibunanzelela kakhulu ubuthakathi njalo imuli bekumele ihlale ivikelekile ebuthakathini. Lapha sithinte kancane nje ngezinto esizazithola kusigaba lesi, zivela kugwalo, Imvelo lolimi. Sizaqhubeka sikhangela izihloko lezi kabanzi kanye lemibuzo engavela kusihloko lesihloko. Okumqoka yikuthi siluzwisise ugwalo ukuze sanelise ukuphendula kahle imibuzo yethu. Izihloko zonke lezi zizabalulwa, zicacadwe sithi sisiya kumihloliso sesilungele ukuphendula imibuzo. Asihlanganeni ngeviki ezayo sikhangela isigaba sesibili kuphepha lethu lesibili. 

 

Related Posts

Ubotshwa elamathani amabili embanje

KUBOTSHWE indoda eleminyaka engu-58 ngemva kokuba itholakale ilembanje ezilesilinganiso esingaba ngamathani amabili kwenye itruck stop eseSoutherton, eHarare ngoLwesibili. UTapson Ndou ongumtshayeli wezimota ezinkulu ubotshwe kulandela ukuncwetshwa kwamapholisa indlebe abikelwe ukuba…

Bekusinwa kudedelwana kusuku lukaBulawayo

Nkosilathi Sibanda IDOLOBHO lakoBulawayo ngoMvulo beligcwele injabulo nanko inengi labantu liphume ngobunengi emigwaqweni ukuzonanza iBulawayo Day. Umkhosi lo ubuthakazelela iminyaka engu-132 yalelidolobho. Umkhosi uqale ngombukiso we-parade le-carnival emigwaqweni esenzikini yedolobho…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×