Siphathokuhle Ngulube
Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kuhle ezifundweni zenu. Labo abalungiselela imihloliso ngithemba selilungele ukuqala imihloliso loba kunini ngoba isikhathi sesifikile.
Sibelethuba elide kakhulu sixoxa ngezichwayisiso zenu, indlela okumele lizibhale ngayo kanye lendlela ezizathwetshulwa ngayo. Ngithemba likubambile njalo futhi seliziqedile izichwayisiso zenu kanti labo abakusigaba sesithathu (Form 3) lesigaba sesihlanu (L6) seliqeda isichwayisiso sakuqala ngoba ngomnyaka ozayo sikhangelele ukuba siqalise isichwayisiso sesibili.
Kule iviki sifuna ukukhangela inguquko eyabakhona kuphepha labafundi abakubanga lesikhombisa (U6). Sikhumbule bafundi ukuthi kuhlelo lwezifundo esiphume kulo besilamaphepha amabili, Ndebele ulimi (Ndebele Language) sibuye sibe lephepha lemibhalo (Ndebele Literature).
Inguquko esikhona-ke kuhlelo olutsha yikuthi sesilephepha elilodwa, elihlanganisa konke ulimi lemibhalo. Omunye umahluko osukhona yikuthi iphepha lethu selilamaphepha amathathu, (Paper 1, 2 lo 3). Kulani kumaphepha la?
Kuphepha lethu lakuqala (Paper 1) kusigaba 1 (Section A) kulokubhala ngobuciko abafundi okumele bakwenze bekhangele izihloko ezithile (creative writing). Lapha umfundi ukhangelelwe ukuba abhale ngesihloko esithile indaba emfitshane njalo elomsoco. (short stories). Umahluko osukhona lapha yikuba kuhlelo oludluleyo abantwana bebebhala izindaba zokuzibumbela ngezihloko ezithile akade beziphiwa bazikhethele balandise-ke kabanzi begxile kulezo zihloko.
Okumqoka-ke bafundi azisekho izindaba zokuzibumbela ephepheni lethu. Okunye obekujwayelekile kuphepha lolimi yikuthi bekulendaba yokuzwisisa, kuphepha lethu elitsha ayisekho. Indaba yokuzwisisa ngitsho lesifinqo kasiselaso. Sizaqhubeka ngeviki ezayo sikhangela ukuthi kambe yiphi imininingwana eqakathekileyo ekubhaleni izindaba ezimfitshane kanye lemidlalo.
Kusigaba sesibili kuphepha lokuqala siyahlangana lezindaba ezimfitshane, imidlalo, lezinkondlo okuyabe kukhangelelwe ukuba sibale sizwisise besesikhangela ngelihlo elibanzi sihluze ngokugcweleyo. (Comment and appreciation, practical criticism). Iphepha leli lonke liba lemiklomelo elikhulu (100).
Isigaba sakuqala (40) esesibili (60). Siyananzelela-ke ukuba kulomehluko omkhulu lapha nxa siqathanisa lephepha lethu kuhlelo oludlule.
Sikubambe ukuba asiselandaba yokuzibumbela lapho ebesibhala ngezaga, ngamazwi athile ebesiwaphiwa lokunye okunenginengi kodwa sesibhala ngezihloko nje esizaziphiwa ezithinta izinto ezinengi empilweni yabantu nje jikelele. (Cross-cutting themes).
Umfundi angabhala ekhangela ezempilakahle, ezomkhathi, ezamabhizimusi lokunye okunenginengi. Okunye njalo okiyinguquko enkulu yikuthi izindaba ebezibhalwa kuhlelo lwezolo bezikhangelelwe ukuba zibe ngamazwi angu-550-750 kanti khathesi sezisiba yi (400-450).
Okunanzelelwayo yikuthi umahlola akaselandaba lobude bendaba kodwa uselendaba kakhulu lobuciko obusetshenziswa ngumfundi.
Zikhona impawu zezindaba ezimfitshane eziyabe zikhangelelwe ngumahlola ngalokho-ke kufanele lezo mpawu zivele ngokugcweleyo. Sizaqhubeka sikhangela iphepha lesibili ngeviki ezayo.




