Online Reporter
Siphathokuhle Ngulube
Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kahle ezifundweni zenu. Siyaqhubeka ngezifundo zethu zezaga. Izaga beziqakathekile esizweni samaNdebele ngoba bezincedisa ekukhulisweni kwabantwana. Izaga bezincedisa ekufundiseni abantwana ngezinto ezithile esigabeni. Isibonelo sesaga ngesithi, “isalakutshelwa sibona ngomopho”.
Lesi isaga sasisetshenziswa kakhulu ekulayeni abantwana abayiziqoqodo abangezwayo nxa bekhuzwa. Babetshelwa ke ngalesi isaga ukuthi nxa bengalaleli bazawuthola umvuzo phambili. Okunye njalo izaga zazisebenza ukukhuza abafundi ekwenzeni izenzo ezimbi. Umntwana wayethi nxa esenza okubi abadala bamkhangele basebesitsho isaga ezithile ukumbonisa ukuthi lokho umntwana akwenzayo kubi njalo kuzamfaka engozini. Ungakhangela isaga esithi, “akuqili lazikhotha emhlane” sasisetshenziswa ukukhuza labo abenza ubuqili emphakathini batsho ukuthi akuphethi kodwa ekucineni bazabanjwa kuphela.
Izaga zazisebenza futhi ukucebisa kanye lokufundisa nje indlela yokuphila labanye esigabeni. Esintwini umuntu wayeqakathekisa abantu aphila labo abesebancedisa kukho konke okudingakalayo. Isibonelo, “izandla ziyagezana”. Lapha bekugcizelelwa ukuba umuntu ungamsiza lamuhla kusasa laye uzakusiza. Okunye njalo izaga zazisetshenziswa ukufundisa abantwana isenzo sokubonga ukuthi siqakathekile. Umuntu ongabongiyo esintwini akamukeleki ngoba kutshengisa ukuthi ngumuntu ongabongiyo isenzo esihle asenzelwe ngomunye. Isaga esithi, “ukwanda kwaliwa ngabathakathi” sisebenza nxa umuntu ebonga omunye ngesenzo esithile. Kuqakathekile ukubonga kutshengisa isikolo somuntu esihle.
Okunye njalo izaga zazisebenza ukucebisa abantwana ukuthi nxa besenza ulutho ukuze ulwenze kahle kumele ubuze ebadaleni bakuqondise wenze into eqondileyo. Isibonelo sesaga ngesithi, “Inyathi ibuzwa kwabaphambili”. Lesi isaga siveza ukuthi ulwazi lwabantu abadala uyaludinga esikhathini esinengi ukuze wenze kuhle lawe empilweni. Abantwana bebekhuzwa ngazo izaga lezi nxa sebelahleka. Isaga esithi, “hamba juba bazakucutha phambili” sisetshenziswa nxa kukhuzwa umuntu ongenzi kuhle njalo osekhuzwe kanengi ngesenzo sakhe esibi. Lapha uyabe esetshelwa ukuthi kaqhubeke esenza akwenzayo kodwa uzafika ekucineni.
Abadala bebesebenzisa izaga futhi nxa kade bexwayisa. Isaga esithi, “ozeleyo uhlekela esigxingini” sixwayisa umuntu othanda ukuhamba ehleka abantwana babanye abantu abuye ababaze ukuthi labo bantwana abenzi kuhle. Uyaxwayiswa ke lowomuntu ukuthi usungahleka lamuhla kodwa kusasa kube ngowakho umntwana osesenza leso senzo esingakhangelelwanga.
Ngezinye indlela kuthiwa ungahleki ngoba usithi akusiyo nzalo yakho. Bayaqhubeka abadala bathi, “kusasa kuyizolo” lapha kuxwayiswa lowo ohleka omunye lamuhla ukuthi sekungenzeka kusasa kube nguye osenkingeni. Okunye njalo izaga bezilimukisa abantu ngezinto nje ezithile. Isaga esithi, “inkiwane ebomvu ibolile” silimukisa umuntu ukuthi ungaboni ubuhle bangaphandle ube usuthatheka ngoba awazi ukuthi ingaphakathi injani.
Lesi isaga sasisetshenziswa kakhulu ukulimukisa amajaha asadinga izintombi ukuthi bangakhangeli ubuhle bangaphandle ngoba sekungatshiyana lalokho umuntu ayikho khona ngaphakathi. Bezisetshenziswa njalo ukududuza abafelweyo kumbe abavelelwe yingozi ethile bacina belahlekelwa yizinto ezinengi. Isaga esithi, “Akulalwa mbeleko ngokufelwa Sandé ukusetshenziswa nxa kududuzwa abantu abalezimo ezehlukeneyo. Kungaba ngabatshiywe yizihlobo zabo, ngabalenhlupho ezithile, njalo, njalo. Izaga zingasebenza ukuchothoza kumbe ukweyisa umuntu ngolutho oluthile. Isaga esithi, “ udwayi udobhe impembe”.
Sihleka umuntu other ngokuthola ulutho oluthile waphakama kakhulu waze wacina esecaphula labantu abaseduze kwakhe ngesenzo sakhe. Kunengi esingakulandisa ngemisebenzi yezaga bafundi. Kuyavela obala ukuthi zazilomsebenzi omkhulu esizweni saMaNdebele. Ake udinge ezakho izaga ezilitshumi uchaze ukuthi zazilomsebenzi bani esizweni samaNdebele. Asihlanganeni ngeviki ezayo.
