Dibadiba lomlobi osakhulayo

SIPHILA ngesikhathi lapho inengi eseligijimela ukusebenzisa imitshina yakulenzinsuku enjengama-khompuyutha labomakhalekhukhwini. Ngenxa yokuguquka kwendlela esikhipha ngayo imbiko, sekulula ukuthi abantu bathole ulwazi.

Ukuza kwemitshina le sekuphakamise abalobi bolimi lwesiNdebele. Abalobi besiNdebele sebebalutshwane kodwa ngokuza kwemitshina le langokuguquka kwawo, sebebanengi abalobi besiNtu.

Abadala bahlezi bezibuza ukuthi pho ngubani ozagcina igugu lokuloba ngesiNdebele njengoba intsha yakulezinsuku ingasakhwabithi khona lokubala kumbe ukukhuluma isiNdebele.

Impendulo isikhona, nanko abasakhulayo bakuleli abahlala eGoli sebevuse inkophe baqala ukudinda ingwalo zendatshana ngolimi lwesiNdebele.

UMthunywa uxhumane lomunye wabalobi laba uSibonokuhle Moyo osedinde ugwalo oluthiwa Kulukhuni ukuba yindoda.

USibonokuhle uphuma ePlumtree koMadlambuzi njalo uyachinsa ukudinda ugwalo. Umlobi usitshele ngomsebenzi wakhe wokuloba ugwalo lwakhe. Ngaphansi yingxoxo abelayo lentatheli kaMthunywa uNkosilathi Sibanda kuliviki.

Kungani ukhethe ukuloba ngesiNdebele, ngesikhathi intanga yakho ilulaza ulimi?

SM: Loba wuphi umlobi uvunyelwe ukuthi alobe ngolimi alufunayo. Bengingakhetha ukuthi ngilobe ngesiLungu kumbe isiFrench kodwa ngikhethe isiNdebele ngesizatho esisodwa. Isizatho lesi ngesokuthuthukisa ulimi.

Nginanzelele ukuthi abantwabethu babala ingwalo ezalotshwa ngabahlonitshwa oNdabezinhle Sigogo, SK Hleza, uBarbra Makhalisa laboB.D Ndlovu.

Laba balobi labanye, basitshiyela umlandu wokuthi siqhubeke ngalumsebenzi wokuloba ngesiNdebele. Yebo liqiniso ukuthi intsha yakhathesi isithakazelela indimi zokuza. Nxa thina abalobi besiNdebele singaqhubeka siloba, intsha le esikhala ngayo izaqala ukukhwabitha isiNdebele.

Ngilobe ugwalo lwesiNdebele ngoba yilo ulimi lwami njalo ngakhula ngithakazelela ukubala indatshana zesiNdebele. Ngizakhuthaza abantwabethu ukuthi baqine ngokujulisisa imicabango yabo ngolimi lwesiNdebele lezinye indimi zabensundu.

Ugwalo lwakho lumumetheni?

SM: Ugwalo Kulukhuni ukuba yindoda yilo ibizo logwalo. Indaba ibunjwe ngesikhathi isizwe seZimbabwe siqala ukuthola uzibuse. Ngaloba ngokubhidlika kwemizi kudalwa yibudlwangudlwangu obabusenzeka ngesikhathi leso. Ugwalo lugxila njalo ngokuduma kweWenela okwenza obaba lamajaha bangena umango wokuyadinga imali emigodini yaseGauteng eSouth Africa. Umlingiswa omkhulu uDlamini ngumphathisikolo weGonde Primary lapho okwaqala khona inkemenkeme.

Kuyini okukuphe umfutho wokuloba?

SM: Okwakuqala luthando lwami lokubala olungenze ngaqala loluhambo. Okwesibili yikukhuthazwa ngabanye bami lapha eSouth Africa ukuthi ngiqalise ukuloba ngoba bebona ukuthi ngilesiphiwo.
Ngibonga njalo bonke abalobi engabala indatshana zabo.

Uqale nini ukuloba?

SM: Ngaqala ngiseseyinkazana ngisafunda e-primary, loba indatshana engangizibhala ngingasazi ukuthi zacatsha ngaphi.

Ugwalo lolu ngiluqalise ngo2013 kodwa kwabanzima ukuthi ngiludinde ngaleso sikhathi.

Uyibona njani ikusasa yokuloba ngolimi lwesiNdebele?

SM: Ikusasa lihle. Mina labanye abalobi abasakhulayo siyisibonelo sokuthi ulimi lwethu luzaqhubeka lukhulunywa, lubalwa njalo. Inkinga ilapho nxa abantu okuyibo okumele babale ingwalo zethu bakhethe ukuthi baphakamise indimi zakwamanye amazwe. Lokhe ngahlala lapha eSouth Africa, sengafunda ukuthi kumele uziqhenye ngolimi lwakho.

Ngizaqhubeka ngidinda ingwalo kuze kube lanini ukwenzela ukuthi mhla ngidlula kulumhlaba, abantwabethu baqhubeke ngomsebenzi esiwenzileyo.

Ikusasa yolimi lwesiNdebele isezandleni ezinhle.

Zikhona yini ezinye ingwalo osuqalisile ukuziloba okwamanje?

SM: Yebo. Ngilendatshana ezedlula amatshumi amabili engifuna ukuzehlukanisa zibe kungwalo ezimbili.
Kwelakusasa ngikhangelele ukuthi ngilobe ezamasiko abantu baseAfrika. Ngikhangelele njalo ukuthi ngilobe ngendatshana ezithandwa ngabantwana.