Online Reporter
Impahla yeNdebele
Ugwalo lulotshwe nguJ Sibanda
Ludindwe yiCollege Press
Lamhlanje siqala ngokufunda ngexaba. Ixaba yingubo yezigogo ezitshukiweyo, zathungwa zahlanganiswa. Ixaba livame ukuthungwa ngezigogo zembila, ingabe ezempala kumbe ezembuzi. Izigogo zokwenza ixaba zilungiswa ngendlela yezigogo zonke.
Ngemva kokutshukwa zincwelwa inkwapha, lemlenze ukuze zibe yizilinganiso ezifunekayo njalo zilungele ukuhlanganiswa lezinye.
Iziqa zezigogo lezo zithungwa ngomnxeba wenkomo zihlanganiswa ukuze zidale ingubo emkulu. Ixaba liligugu ukwedlula zonke ingubo njalo olalo ulala obukaBhuka.
Imigodla lezilulu: Iguza: Iguza kuthiwa ngumgodla wesigogo senkomo. Endulo kuthiwa bekubethelwa amabele alingeneyo beselisetheswa emhlane wenzomba. Isigogo esizakwenza iguza sisetshenziswa njengazo zonke izigogo. Siyaphalwa, sitshukwe size sivuthwe. Ngemva kwalokho siyathungwa ngomnxeba wenkomo senziwe umgodla.
Isilulu yisiphala samabele eselukwa ngotshani bodwa. Isilulu selukwa ngotshani besiNdebele. Kuthanjiswa izixha zalobo tshani besezibanjwa zenze isiphambano. Isiphambano leso siyabotshwa ukuze siqine. Ukwelukwa kwesilulu kuqaliswa ngokucazululwa kwethaphu ngalinye ngalinye lizeluke lize lingenane lamanye amathaphu.
Ukuhlonyelelwa kwesilulu kwenzakala nxa izixha zamathaphu sezinciphile lanxa utshani bamaphaphu sebubufitshane.
Nxa kubonakala ukuthi amathaphu asevulelana zikhala ezinkulu ayacazululwa sekudalwa amanye amathaphu ukuze singabuyi masinya.
Kuyeneliseka ukuba isilulu selukwe ngumuntu oyedwa, ababili kumbe abathathu. Nxa bebanengi beluka belandelana. Singaze sifike ebukhulwini obulungileyo siyabuyiswa ngokuphungula amathaphu ehlanganiswa. Nxa usulingene umlomo buyaphecezwa utshani kwelukwe sabhada.
Utshani obusele bulenga buyaqunywa, besesihadlwa njengaphakathi kwesigogo ukuze utshani obukhuthelayo buphele. Ekupheleni kwaso sithiwa qithi engalaneni kusenzelwa ukuthi amabele angaphehlwa. Mdabuko waso nxa sesithelwe amabele siyagudulwa ngenhlabathi ukuze singabhotshozwa zinkukhu. Esikhulu sakhona siyathwala amabele angaba itshumi lamasaka elilamasaka amathathu.
Imigigo lengiga: Umgigo ngowokugiga engigeni. Umgigo ubazwa ngomkatsho wephane ngesizatho sokuqina lokusinda. Ubazwa ube lugodo olude, olulobuqatha obulinganayo njalo lulolongekile.
Ingiga ngeyokugigela kumbe ukutshokolela. Umumbu uyagigwa engigeni ube litshakada kumbe impuphu; ikanti indlubu lendumba kuyatshokolwa kwehlukane lamakhasi.
Ingiga ibazwa ngomganu kumbe ngenondo. Isigodo sengiga sigujwa lula nxa sigejelwe igodi sathiwa qithi phakathi. Siyagujwa kuze kutshone besesikhutshwwa sibazwe. Sibazwa sithiwe gamfu ekhalweni.
Simo sayo ikhamisile ngaphezulu njengethunga ikanti ngaphansi idalelwa isibunu esikhulu ukuze izimele iqine.
