Imikhuba lamasiko amaNdebele

Ugwalo lulotshwe nguJ Sibanda

Ake ngithi ukubuyela emuva kancinyane ukuze sizwisise ezinye izifundo eziphathelane lomuzi weNdebele. Umuzi weNdebele usube lenguquko enkulu ngokuhamba kwezikhathi. Kusobala lakubani ukuthi akunanzelele ukuthi sokwaba lenguquko. Lapha kuzachazwa isimo somuzi lowo sezolo, ilizwe lisakhile (ungakadiliki umbuso wamaNdebele).

Isimo somuzi kusabusa inkosi ensundu: Nxa kusakhulunywa ngomuzi waleso sikhathi kutshiwo udandabula olutsholobela lusiya le lale kulokhu kuliguma linye. Kwakulidolobho lesidada sezindlu ezingacini lapha. Isidada leso sasigqagqela izindlu zenkosi.

Ezenkosi zazisiba phakathi kwesidada sezindlu. Kusobala ukuba ngaleyondlela yokwakha inkosi yayivikelekile lomuzi wayo wonke. Kwakungelula ukuba isitha sifinyelele isigodlo senkosi ngenxa yokwakha lokho. Emihleni leyo kwakungelamuntu olomuzi wakhe. Imizi yonke elizweni yayingeyenkosi. Yonke yayibethelwa isikhonkwane yinyanga yenkosi.

Umuzi lapho eyayibusa ihlala khona kwakuthiwa yisigodlo. Isigodlo sikaMzilikazi kwakuyiMhlahlandlela; ikanti esikaLobengula kwakuthiwa nguBulawayo. Eminye imizi yenkosi kwakuthiwa ngamaxhiba. Amaxhiba ayesakhiwa kunxa zonke zelizwe ukuze aphahle isigodlo.

Lakhona emaxhibeni, isidada sezindlu sasigqagqela izindlu zamakhosikazi enkosi. Inkosi yayingahlali khona, kodwa ifikela khona yethekele ibutho lelo. Kuthiwa mhlawumbe ubuxhiba baleyo mizi babusekutheni yayiqalisa iyimizi yamajaha angakathathi. Amajaha wonke athombe kanyekanye ayebuthwa ngokulaya kwenkosi, ayeboniswa indawo ethile kuthiwe akhe khona umuzi.

Isimo somuzi wamuva: Kusukela ekuchithekeni kombuso wamaNdebele omunye lomunye umnumzana usesakha umuzi obiza yena ngaphakathi langaphandle. Indaba yamaxhiba lesigodlo yachitheka ngokuchitheka kombuso wamaNdebele.

Ingcazelo yesimo somuzi: Isizatho sokumiswa kwezakhiwo siyame kakhulu enhlonitshweni. Izindlu zimiswa kunanzelelwa ukuhloniphana kwabantu bekhaya, ikakhulu okungamelanga basondelelane. Ziyatshiyaniswa nxa kusakhiwa ukuze kuphungulwe amathuba okuhlangana kwabantu abesabanayo ngenhlonipho.

Amaxhiba: Amaxhiba abekwa phambili kwezindlu zonke, duze lentuba yomuzi ngoba izethekeli zamajaha lezintombi kuhloniphisa ukuba zigudlane labazali. Ubaba ubotshwa yinhlonipho ukuba angasondelelani lomalukazana.

Ngokufanayo umama wenqatshelwa yinhlonipho ukusondelelana loganga loba umkhwenyana.

Inhlangothi okumiswa kizo amaxhiba zihambelana lokuhlala kwabantu endlini. Uhlangothi lwesilisa lusesandleni sobunxele nxa umuntu ekhangele ntshonalanga, ikanti olwesifazana lusesandleni sokunene. Amaxhiba amiswa kunanzwa lezo nhlangothi.

Indlu kababa – Indlu kababa ilandela ngemuva kwamaxhiba. Ithatha isibanga lapho okumi khona ixhiba lakhe eseselijaha.

Related Posts

Ubotshwa elamathani amabili embanje

KUBOTSHWE indoda eleminyaka engu-58 ngemva kokuba itholakale ilembanje ezilesilinganiso esingaba ngamathani amabili kwenye itruck stop eseSoutherton, eHarare ngoLwesibili. UTapson Ndou ongumtshayeli wezimota ezinkulu ubotshwe kulandela ukuncwetshwa kwamapholisa indlebe abikelwe ukuba…

Bekusinwa kudedelwana kusuku lukaBulawayo

Nkosilathi Sibanda IDOLOBHO lakoBulawayo ngoMvulo beligcwele injabulo nanko inengi labantu liphume ngobunengi emigwaqweni ukuzonanza iBulawayo Day. Umkhosi lo ubuthakazelela iminyaka engu-132 yalelidolobho. Umkhosi uqale ngombukiso we-parade le-carnival emigwaqweni esenzikini yedolobho…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×