INJOBO ITHUNGELWA EBANDLA: Isiconjwa imiduli esigabeni seMatobo

kuloba uPathisa Nyathi

ZIKHONA izikhathi lapho abantu ababavuselele imikhuba ebisisifa baqale ukuyithuthukisa. Sithe ukubuswa ngamakhiwa saqala ukulahla ezinye izinto ezazingamagugu ethu. Imibono eyayingamagugu kuyiyo eyayisihola, ihola labokhokho ngaphambilini yenziwa amafinyela nje angelamsebenzi, isanangapho. Lapha sikhumbula ukucomba izindlu okwakusenziwa ngomama ebusika kanye lokubhudaza ubuso nxa kulemikhosi enjengemithimba, lamhla osekuthiwa yimitshado.

Liyaphuma, liyatshona, litshona lazo izindaba. Itsho njalo ingoma yezangoma esesazivoxela edakeni  sathi yibuqaba babaNsundu. Balutshwana abebelokhu beyeme esikweni lokucomba izindlu. Bakhona abazalelwe emadolobheni bakhulela ethareni abangazange babone izindlu ziconjwa. Kuhle nje sibaklekle ngalokhu ukuze bazi ukuthi sikhuluma ngani. Imiduli yezindlu zezolo ibisenziwa ngezigodo zenze isigombolozi. Bekusithi nxa izigodo lezo zizaqina zinxadwe ngamaklinti acaziweyo. Intambo izahamba ihlanganisa amaklinti la azabopha izigodo ziqine nko.

Yebo ibikhona imiduli eyomdaka wodwa kungekho izigodo.

EsiNtwini izigodo zazingumsebenzi kababa. Nguye owayesiyadinga izigodo azigamule azezimbela endlini.

Zazingadingi ukufuswa ngoba zembethe umdaka. Owakhe-ke ubaba umsebenzi usuphelile. Sekulindelwe omama abaninimdaka. Yibo ababesiyagebha inhlabathi bayivube besebebhada izigodo leziya ezimiswe ngubaba. Omama bona bavele yibo ababeqondana lenhlabathi kunye lebumba. Angithi yibo ababesiyathapha ibumba babumbe izimbiza. Bazazomisa lezombiza anduba bazitshise zize zibebomvu ziphekise kumbe kunathelwe kuzo.

Nxa izigodo sezibhadiwe ngomdaka kulandela ukugudula. Phela nxa kubhadwa umdaka usala ungacolekanga. Nxa sekubhadwa kusetshenziswa umdaka olula. Lapha sekuvitshwa izixhenxe lemikenke. Ngemva kokwenza lokhu sekulandela ukucomba umduli ngenhlabathi yemikhakha etshiyeneyo: emhlophe, emnyama, engumdaka, elithanga njalo njalo. Le yinhlabathi enjiwa phansi. Bayakwazi omama lapho okulenhlabathi eyisibomvu, okulenhlabathi eyisidaka, hawu ukubala yikuthanda, yonke nje imikhakha etholakala ezigabeni zabo.

Abanye batshisa utshani bubezinsizi basebenzise leyonsizi nxa bedinga umbala omnyama. Kwesinye isikhathi batshisa amahlanga omumbu loba awamabele. Lakhona amahlanga akhona katshiswa aze abengumlotha omhlophe nke, ocolekileyo. Atshiswa asale elokhu emnyama. Yiyo insizi ezifana lale ebisetshenziswa izolo nxa kusenziwa izidwaba zabomama. Yayihlanganiswa lamafutha besekuhuqwa isikhumba esesiphalwe uboya.

Kuleminyaka lapho okwake kwabalamabhathiri ayekhalisa amarediyo. Amabhathiri lawo ayelempuphu emnyama phakathi. Bakhona omama asebesebenzisa impuphu leyo nxa ekucombeni kwabo bedinga umbala omnyama.

Akumiwa ndawonye, izindlela lemibono kuyaguquka sonke isikhathi. Kanti angithi izindlu sasizifulela ngotshani kodwa lamhla abanengi sebefulela ngamazenge. Izidwaba zezikhumba ezazingamagugu angithi sezasunduzelwa kude le ngamalembu.

Ekucombeni lapha kulemibalazo eyenziwayo emihle. Bakhona ababesenza amaqamule kuthi umduli wonke uqanyulwe  yimibala emibili zwi. Omunye wawungaba ngomhlophe kuthi omunye ubengomnyama. Ungaba njalo ngobomvu lomnyama kusiya ngokuthanda komcombi. Imvamisa yikuthi abacombi babetshengisa iminwe, ubugagu lobugabazi babo. Abanye babecomba yona imvelo: amaluba, izinyamazana lokunye nje abakubonayo emhlabeni abaphila kuwo.

Kukhona abaveza ubuciko babo ngokutshengisa okuhambelana lezinkanyezi zezulu. Laba-ke baveza kumbe sithi bacomba izigombolozi. Abanye ngabacomba lokhu esithi yishevuroni. Umcombo wayo uyathandeka kakhulu ngoba umuhle, kanti futhi ulomutsho, lanxa nje lowomutsho sewatshona phansi njengomswenya. Sisayidinga leyomitsho okuyindaba enkulu eseyakhanywa yinkungu yohambo lwembali olude.

Hawu, uthola izindlu zabomama zimanyazela zizinhle ziginyisa amathe. Usuqalile-ke eMatobo umncintiswano wokudinga omama abazingqungquthela kwezomcombo. Kusukela kuyonale iviki izimota zizakuba zisidla amahabula amabombo ziwabhekise khona emawadini eMatobo lapho okulezindlu eziconjiweyo. Iwadi inye ngayinye ilabehluleli ababili abaphuma kuleyowadi abazakuba bebhoda bekhangela ubuciko obuvezwe ngabacombi bezindlu besitsho lokuthi ezikhencezela phambili ngezabobani.

Lapha eMatobo izindlu ziconjwa ngaphandle. Phakathi kwezindlu kukhona imidudlana eyame emidulini. Emisamo kukhona enye imidudlana lapho okugcinwa khona iziphathelo ikakhulu imiganu eyokudlela. Kucecisiwe-ke lapha.

Nxa abehlulelayo bebhoda lemizi bakhangela ngahandle kwemiduli langaphakathi kwayo indlu. Sekuzakuthi ekucineni kudingwe umuzi  ohlanzeke waconjwa ukwedlula yonke. Yizo izigaba ezintathu ezikhangelwa ngabehluleli.

Related Posts

UMSEBENZI WEZAGA ESIZWENI SAMANDEBELE

Siphathokuhle Ngulube Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kahle ezifundweni zenu. Siyaqhubeka ngezifundo zethu zezaga. Izaga beziqakathekile esizweni samaNdebele ngoba bezincedisa ekukhulisweni kwabantwana. Izaga bezincedisa ekufundiseni abantwana ngezinto ezithile esigabeni. Isibonelo sesaga…

IBosso ifuna ukuguqula isimo sayo. . . kodwa i-Agama imi endleleni

Fungai Muderere I-HIGHLANDERS izabe ifuna ukubuyela endleleni yokunqoba lapho isamukela abasanda kukhuphukela kuCastle Lager Premier Soccer League, i-Agama, emdlalweni ozabe useBarbourfields Stadium ngoLwesine emini. Abafana beBosso bangena kulumdlalo belamanxeba ngemva…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×