YiNtatheli kaMthunywa
KULEMULI esele ikhakhamele kulandela isehlakalo lapho isidumbu selinye inina okubikwa “sale” ukungena ebhokisini.
Isehlakalo lesi kubikwa sibangele ukuthi imuli yakomufi ize yenze imithanithani yesintu okuyikho okwenza sangena ebhokisini.
Imuli le, ebhekane lenhlupho ezehlukeneyo ngeyakoSango ehlala esigabeni sakoMutasa, esabelweni seManicaland.
Inhlupho lezi zigoqela ukwehlukana kwabathetheneyo, ukuhlaselwa yimikhuhlane engacaciyo kanye lokunyamalala kwelinye ilunga lemuli le, elalingusobhuku kuminyaka edluleyo.
Lokhu sekubangele ukuthi abemuli yakoSango basebenzise izigidi zamadola besiya ezinyangeni kunye labaphurofethi, bedinga uncedo.
ULennos Sango, owayengusobhuku wanyamalala ngendlela engazwisisekiyo kuminyaka edlula itshumi edluleyo.
Ukhakhayi olucatshangelwa ukuba ngolwakhe lwabonakala egangeni sekwedlule isikhathi eside, lwayangcwatshwa.
Kusukela lapho, amalunga emuli le, athi abhekane lobunzima obukhulu.
Ngenxa yenhlupho lezi ezehlukeneyo, imuli le iqonde edale lenduna uMutasa, ukuze uyise omncane, uClava Sango, ahambe labo kubosiyazi ukuze kulungisiswe inhlupho ababhekane lazo.
Kodwa uClava, owathatha ubukhokheli bokuba nguSobhuku ngemva kokunyamalala kukaLennos, uthe wetheswa icala lokuba nguye obangela inhlupho ezibhekane lemuli yakoSango.
Enika ubufakazi edale lenduna uMutasa, uClava uchasise ngendlela izehlakalo ezenzakala ngayo, kunye langesidumbu somntakamnewabo esala ukungena ebhokisini.
“Umntakamnewethu owayendile, walethwa ngekhaya ngumkakhe, esithi kezwa kuhle. Wasedlula emhlabeni, kodwa isidumbu sakhe sala ukungena ebhokisini, okwasihlukuluza kakhulu,” utshonjalo.
UClava uthe walaywa ukuba enze isintu emsamo, emkulwini kanina njengendlela yokuthi isidumbu lesi singene ebhokisini.
“Ngemva kwalokho isidumbu sangena ebhokisini,” utshonjalo.
UClava uthe baphuma njengemuli bedinga uncedo kwenye inyanga okuyilapho okwaqala khona udubo.
“Sabiza enye inyanga, eyasitshela ukuthi ngilomoya womnewethu yasibhadalisa iUS$2 700 yokutshaya amathambo.”
Uthe okwakhulunywa yinyanga le, kwabangela ukuthi bacine bengasazwanani njengemuli, njengoba abanye sebebona angathi ulesandla ekunyamalaleni komnewabo.
“Ngenkulumo yenyanga le ngazwisisa ukuthi njengoba kuyimi esengimdala emulini, sengihlezi phezulu komthwalo wenhlupho ezibhekana lemuli, kunye lendaba zomoya,” utsho njalo esengeza ukuba kwaba kubi kakhulu inyanga le isisithi ifuna enye i$4 000 ukuze ibagezise.
UClava uthe wathatha umthwalo wokukhokhela imuli kulandela ukunyamalala komnewabo uLennos kuminyaka elitshumi eyedlulayo.
“Laba ngabantwana bomnewethu owedlula emhlabeni. Mina ngasala nginguyise wabo.”
Ubuye wachaza ngokwenzakala mhla kunyamalala umnewabo.
“Ngobusuku anyamalala ngabo, umkakhe wafika kimi phakathi kobusuku esithi behlulene enkulumeni lomkakhe wasephuma endlini. Samlinda ukuthi aphenduke kodwa kazange aphenduke,” kutsho uClava.
“Samdinga indawo zonke kasizange simbone, kwasekubonakala ukhakhayi egangeni ngomunye umzingeli, esanakana ukuthi likhanda lakhe. Kwacatshangelwa ukuba angabe ezibulele, sayangcwaba ikhanda lelo. Loba kunjalo, indaba le yaqhubeka ilokhu isihlukuluza,” kutsho uClava.
Uthe ngemva kwalokho, izinto zaqala ukuhlupha.
Ubuye waveza ukuthi ukuswelakala kwemali yikho osekubangela ukuthi njengemuli behluleke ukulungisa inhlupho ababhekane lazo.
Amalunga emuli yakoSango asakhula baphikise lobubufakazi obulethwe nguClava besithi uyehluleka ukwenza izinto masinyane.
Elinye ilunga lemuli uPaul Sango uthe imuli yathatha amanyathelo okulungisisa indaba le.
“Uhlupho esilalalo yikuthi ubaba omncane uhlala esicatshela. Sifuna ukuqhubeka ngokuya enyangeni ukuze sizwisise okwenzakalayo emulini yethu kodwa yena kenzi lutho,” kutsho uPaul.
“Sibhekane lenhlupho ezinengi, odadewethu abendileyo bayaphendukiswa ngomkabo. Kasimethesi umlandu wokubangela lokhu, kodwa njengoba enguye omdala emulini nguye olomlandu wokukhokhela inhlelo lezi.”
Uqhubekele phambili esithi nxa bembuza ngokuya phambili uthi kabake bame.
Amanye amalunga emuli aqinisekise ngalokhu abuye acela inkundla ukuthi ibancedise kulungiswe indaba lezi.
Induna uMutasa ixwayise amalunga emuli le ukuthi abambane alungisise indaba lezi abhekane lazo, kulokuba banike umuntu oyedwa umlandu.
“Kumele lihambe lonke ukuyadingisisa ukuze konke kuvele sobala njalo kulokuzwanana phakathi kwenu. Akula okumele asale engazi lutho ekuhlelweni lokhu,” kutsho induna uMutasa.
Ukuthoniswa kwendaba le kumisiwe ukuze amalunga emuli athole ithuba lokuya enyangeni endawonye, abuye aphenduke lempendulo edale.




