Isinciphiso sebizo siyaqhutshwa

Nanzi ezinye izibonelo zenguquko yabondebembili besiba ngolwangeni ngaphansi kwezihloko, Ondebembili lo Olwangeni: m(insimu) >ny(insinyana), mb(imbambo) >nj(imbanjana), mp(impompi) > ntsh(impontshana).

Unkamisa wokucina webizo uyasuswa, indawo yakhe ithathwe yisijobelelo sesinciphiso u-ana. Izihloko zalokhu okulandelayo — Onsinini labo Olwangeni: d(dada) > (idajana), nd(iqanda) >nj(iqanjana), th(umuthi) > tsh(umutshana), i(kati) >tsh(ikatshana), nt(umkhonto)>ntsh(umkhntshwana), n(umkhono) >ny(umkhonywana).

Nanzelela ukuthi ondebembili kabangwaqazisi nxa besiba yizinciphiso noma ngabe amabizo akhona acina ngo o – kumbe –u.

Akhona amabizo alabondebezinyo f – lo – v elungeni lokucina. Wona kawangwaqazisi nkamisa wokucina angazabe ngu-o loba –u, kodwa amane amsuse lowo nkamisa  wokucina abesejobelela isijobelelo sesinciphiso u-ana. Nanzi izibonelo: isifo >isifana –isif(o) +ana >isifana, isifu >isifana – isif(u) +ana >isifana, imvu > imvana-imv(u) +ana > imvana, inkovu >inkovana –inkov(u) +ana > inkovana.

Akhona amanye njalo amabizo alonsinini (l) elungeni lokucina. Loke uguquka abe ngunsinini – dl- anduba kususwe unkamisa wokucina kubuye kujotshelelwe isijobelelo sesinciphiso u-ana. Nanka amanye: umsila >umsidlana – umsil(a)>umsi + dl +ana> umsidlana.

U-l- uguquka abengunsini u-dl-, ikanti unkamisa wokucina uyasuswa kube sekujotshelelwa isijobelelo sesinciphiso u-ana.

 

Related Posts

Akulalwa ngeCardinal X25 koBulawayo

  Nkosilathi Sibanda “Angilayo imbali” Le yiyo ingoma ezabe ihlatshelwa ngesikhathi iqembu lomculo elilodumo kulezinsuku elivela eSouth Africa, iCardinal X25, lithokozisa abalandeli balo ngoLwesihlanu, kwenye ihotela koBulawayo. ICardinal X25 itshintshana…

Ikhefu elitsha iMunhumutapa Day

  Nkosilathi Sibanda UHULUMENDE usebike ukuba umhlaka 15 Mpandula usezakuba likhefu elisemthethweni elizweni njalo lizabizwa ngokuthi yiMunhumutapa Day, kuqalisa lonyaka. Ilanga leli lihambelana lokuzalwa kukaMongameli Emmerson Mnangagwa, njalo uHulumende uthe…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *