Isinciphiso sebizo siyaqhutshwa

Nanzi ezinye izibonelo zenguquko yabondebembili besiba ngolwangeni ngaphansi kwezihloko, Ondebembili lo Olwangeni: m(insimu) >ny(insinyana), mb(imbambo) >nj(imbanjana), mp(impompi) > ntsh(impontshana).

Unkamisa wokucina webizo uyasuswa, indawo yakhe ithathwe yisijobelelo sesinciphiso u-ana. Izihloko zalokhu okulandelayo — Onsinini labo Olwangeni: d(dada) > (idajana), nd(iqanda) >nj(iqanjana), th(umuthi) > tsh(umutshana), i(kati) >tsh(ikatshana), nt(umkhonto)>ntsh(umkhntshwana), n(umkhono) >ny(umkhonywana).

Nanzelela ukuthi ondebembili kabangwaqazisi nxa besiba yizinciphiso noma ngabe amabizo akhona acina ngo o – kumbe –u.

Akhona amabizo alabondebezinyo f – lo – v elungeni lokucina. Wona kawangwaqazisi nkamisa wokucina angazabe ngu-o loba –u, kodwa amane amsuse lowo nkamisa  wokucina abesejobelela isijobelelo sesinciphiso u-ana. Nanzi izibonelo: isifo >isifana –isif(o) +ana >isifana, isifu >isifana – isif(u) +ana >isifana, imvu > imvana-imv(u) +ana > imvana, inkovu >inkovana –inkov(u) +ana > inkovana.

Akhona amanye njalo amabizo alonsinini (l) elungeni lokucina. Loke uguquka abe ngunsinini – dl- anduba kususwe unkamisa wokucina kubuye kujotshelelwe isijobelelo sesinciphiso u-ana. Nanka amanye: umsila >umsidlana – umsil(a)>umsi + dl +ana> umsidlana.

U-l- uguquka abengunsini u-dl-, ikanti unkamisa wokucina uyasuswa kube sekujotshelelwa isijobelelo sesinciphiso u-ana.

 

Related Posts

I-ZIFA ikhala ngokwedlula emhlabeni kwabakhokheli beHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa INHLANGANISO yenguqu yakuleli, iZimbabwe Football Association (ZIFA), isiyethule amazwi enduduzo kulandela ukwedlula emhlabeni kwabakhokheli beqembu leHighlanders abathi umgcinisihlalo uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza. Ukwedlula…

Iyezi elimnyama kuHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa UMGCINISIHLALO weHighlanders uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza badlule emhlabeni kungozi yemota eyenzakale ngoLwesine ebusuku emgwaqweni weBulawayo-Harare. Kubikwa ukuthi abathathu laba bebevela eKariba ngemva komdlalo…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×