Siphathokuhle Ngulube
Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kuhle ezifundweni zenu. Siyaqhubeka ngezinganekwana. Izinganekwana bezingethiwa nje bafundi kodwa kukhona ebezikukhuthaza esizweni samaNdebele kanye lebantwaneni. Likhumbule phela bafundi ukuthi izinganekwana beziyindlela yokufundisa njalo beziyindlela yokulaya. Ubuntu bekungeyinye yento ebiqakathekiswa ukuba abantwana babe layo.
Izinganekwana bezisetshenziswa ukwakha lobo buntu. Ake sikhangele inganekwana kaNkukhu ebolekwa inalithi nguKhozi. Ngemva kokusebenzisa inalithi, unkukhu uyayilahla. Lokhu kudala ingxabano enkulu kakhulu kunkukhu lokhozi. Ekucineni, uKhozi ucina efuna ukudla abantwana bakaNkukhu aze abhadale inalithi. Uqhubeka ekwenza, uNkukhu wadubeka waswela ukuthi abafihle ngaphi abantwabakhe.
Lapha abantwana bafundiswa ukuba empilweni kuyasizwana. Nxa ulolutho oluthile kuhle ukwazi ukulusebenzisa labanye. Kutshengisa ubuntu obukhulu ukwazi ukusiza omunye umuntu. Okunye njalo, kule inganekwana, abantwana bafunda ukuba ungathatha ulutho lomuntu luphathe kuhle hatshi ukuluphatha butshapha luze lulahleke. Okunye njalo, isifundo esikhulu ngesokuthi ungaphindiseli ngokubi kumakhelwana. uKhozi kwakungamelanga adle abantwana bakaNkukhu ngenxa yenalithi.
Ezinye izinganekwana zisifundisa ukuba sibothembeka. Singathatha inganekwana kaBuhlaluse benkosi lembulu makhasana. Imbulumakhasane ayizange ithembeke kuBuhlaluse ngoba yayisisala lezigqoko zakhe. Siyabona njalo ukuthi imbulumakhasane iyawuthola umvuzo wokungathembeki lapho sebeyigebhela igodi beyigqibela. Okunye okuvelayo yikuthi kuhle ukuxolelana. Kunganekwane kaNkukhu lokhozi kuyavela ukuthi uKhozi wehluleke ukuxolela unkukhu waze wadla abantwabakhe. Kubi ukungaxoleli, kwakungakhuthazwa esizweni saMaNdebele.
Esinye isifundo esimqoka ngesokwazi ukuzehlisa kwabanye abantu. Kunganekwane yezinyamazana zigebha amanzi, uMvundla kazange azehlise kwezinye izinyamazana. Wayezeyisa ezenza yena ogcono kodwa ekucineni wakubona ukuthi akahlakaniphanga. Wayeyisa uFudu emkhahlela emchothoza engazi ukuthi ukuhlakanipha kwakhe kuzaqedwa nguye uFudu.
Kuyavela futhi ukuthi umuntu angabamncane kodwa ahlakaniphe ukudlula abantu abakhulu. Okunye njalo kuzinganekwana kuyavela ukuthi akuqili lazikhotha emhlane. UMvundla kunganekwane yezinyamazana zigebha amanzi uyabenza ubuqili bakhe kodwa ucina ebanjiwe njalo uyazisola kakhulu ngoba ubanjwa yinyamazana akade engayicabangeli.
Ubuvila buyachothozwa njalo buthathwa njengento embi. Kunganekwane kaMbila enikwa umsila omncane kuyavela ukuba abukhuthazwa ubuvila. Abanye bathi besiyathatha imisila yena alayele ukuba bamphathele umsila yena asale nje ezilalele ngenxa yobuvila nje zwi. Okubuhlungu yikuthi izinyamazana zonke zithola imisila elihle yena abesethola okungumsidlana okungayi ngaphi. Ngabe wayezihambele wayezazikhethela njengabanye. Le inganekwana ikhuthaza abantwana ukuba kuhle ukuzenzela ukuthi hatshi ukuthumela ngoba icina ungatholanga lokho okufunayo.
Ziyakuveza futhi izinganekwana ukuthi umona awulunganga ngoba udala uKufa kumbe ukulimala lomuntu. Kunganekwane yomfazi owadla iDube kuyavela ukuba umona awulunganga. Umfazi lo wadlisa unyanewabo iDube ngenxa yomona omkhulu. Kwenzakala isiga umama lo antshintshe abelidube. Kubabuhlungu kakhulu ebantwaneni bakamama lo ngoba eseguquke waba loDube. Ngalokho ke umona awukhuthazwa esizweni saMandebele. Khonapha futhi kuyavela ukuthi abantu nxa beyimuli kumele bafunde ukuphathana kuhle hatshi ukucabangelana izinto ezimbi. Kuyavela futhi ukuthi empilweni kumele ube lozwelo labantu abaseduze kwakho. Umama lo kazange abelozwelo labantwana bakanyanewabo yena wasuka wakhulelwa ngumona nje.
Okunye njalo okuvelayo yikuthi abanye abangane abasibangane beqiniso. UMvundla, izikhathi ezinengi ufaka uNdwangu ebubini yena abesesuka lapho abaleke amtshiye lendubo zakhe. Akusinto enhle ukuba ngumngane ongathembekanga ngakho akukhuthazwa esizweni samaNdebele. Kunengi ke okuvelayo kuzinganekwana asikhangeleni ezinye siyicubungule siphume lokunye okumqoka.
Asihlanganeni kuviki ezayo.




