KALANGA: ‘Hamu yakaloba hanya pivu tjayo tjoloba mweni’

Tshidzanani T Malaba
DUMILANI bana boNdzimu, hama nebakhwinya, bataya nezwita. Ah! Ikogala nhu unatjita kene? Dama loNdzimu loti: “Koga ndomu bva nditi, idani zwita zwenyu kakale mutembezelele banomudziyidza, kuti ndizo mube bana baTate benyu bakudzimu banobhudisila hhuba babi nebalulwami, bakanisila vula balulwami nebasi balulwami.

Ape muda banomuda mowana mbhayilo weni? . . . Kakale ape mudumilisa makamu enyu oga mopinda bamwe ngeni kene? . . . Ibeni balulwami bakapelela saTate benyu bakapelela.” (Matewu 5:44-48)

Butjenjebvu gwebaKalanga ijenamiso ndolebesa tjose. BaKalanga amutoziba tjamunovukidza ape musinga totomoke mukatolela zwinhu pehhugwi. Ntongotjebukani mulinge kwamakabva, ape molinga mbeli mobona kwabe kutjena. Matama anoti thama kuumwe tjawunohanhila tiwabo,  usitongota sudze ngobe mangwana hatozibgwa  —  akapetegwa mubutjenjebvu gwebaKalanga  eyi: “Hamu yakaloba hanya pivu tjayo tjoloba mweni.”

Usigale watjonya bamwe uti unanyala. Usigale uhunya bamwe gobe unawhomba ndefu. Usigale utuka bamwe ngobe wakapiwa panlomo. Usidziye mufumwa ukatshambidzila n’hayi. Usikunyayile wakabhata swimbo, panga kene thobolo. Usikume senkono wen’ombe uti wakapiwa mbili wakwako unanyala ungatiwani. Usigale matuni bahingi babo kene bapasi kuko ukabata zwikhwamunyu mun’hingo uti; bake baliponi utanha tungwana tjezwidiyo nebumhihha, ukuswa bulubi nebunyambi.

Bakulukugwi bakakulinga bakakulingisisa bakagalamoyo kuti hamu inoswaswata kene nanha hanya (usinanyala kene tjitje) pivu tjayo tjoloba mweni. Mweni ndiwe wakabhata pivu. Uti ndota sudze. Uti ndogwadzisa. Pivu ke?

Notjitini? Atjokuhandukila? Usikangan’we pivu tjikobvu kuhamu. Hamu inoswaswata pivu tjotibula. Hamu inothubukila, pivu tjovunikila. Hamu inotala mitshara kuwhumbu nempimbila, pivu tjovuna mafupa. Ntjilengwe ndiwe wakabhata pivu tjehamu!

Whutjenjedzana, kuswana nemusidzilana.

Lulimi gwenyu gwaka kayikanyiwa kuma 1830 guka vukidziwa muma 1930, gukamela nehha kwehango koga hhuba, dutu nebudli kukawanda. Gwemela gulinti usingo manikanyiwa netjimo tjapahhe kene budli. Gwabanti unopa bana netjaba ntuzi unogagwa banhu bakati. Eke ntolo, ndiyani waka eziba kuti ingahanduka ikaba sekwayili nasi! Ndzimu awutololadza.

Zuwani nami!

Kalanga Language and Cultural Development Association [email protected] +263772610726.

Related Posts

IBosso ibonga abasekeli

Nkosilathi Sibanda IQEMBU leHighlanders selibonge bonke abasekeli balo abahambe eGweru ukuyakhuza iqembu kumdlalo walo leTelOne ngoMgqibelo. Kumbiko okhitshwe liqembu ngoMvulo ekuseni, iBosso ithe uthando lwabasekeli kaluqhubeke, njalo lukhuthaza abadlali, abaqeqetshi…

Kulimele abangu-20 kungozi yomgwaqo eMahatshula

  Raymond Jaravaza ABANTU abangu-20 balimele ngemva kokungena kungozi yomtshova lenye imota eyenzakale emgwaqweni omkhulu osuka koBulawayo usiya eHarare, eMahatshula ngoMvulo ekuseni. Umqondisi weBulawayo Fire Brigade, uMnumzana Mhlangano Moyo uthe…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×