Johas Moyo
ABENHLANGANSO yeLivestock Production Department eMatabeleland North bakhuthaza abalimi ukuthi baqume inkomo zabo impondo ukuze zihlale zikusimo esiqondileyo njalo zibopheke lula.
UMnumzana Cosmas Muzunde onguLivestock Officer we Livestock Production Department eMatabeleland North uthe abalimi kumele baqume impondo zenkomo zabo ikakhulu lezo ezilempondo ezinde ngoba impondo zidla ukudla okunengi emzimbeni wazo okwenza inkomo zicine zicaka masinya ngoba ziswela ukudla okwaneleyo emzimbeni.
“Ukudla okukhulisa impondo yikho okufanele ukuthi kukhulise umzimba wenkomo, ngokunjalo abalimi kumele bakunanzelele lokhu babone ukuthi bayaziquma impondo ikakhulu ngesikhathi izulu lingananga kuhle ukudla kwenkomo kusilela.
“Abalimi kumele bakuqakathekise lokhu ngoba ezinye inkomo ziyabe ziphela umzimba nje kungenxa yokuthi ukudla okunengi kudlaliseka ngoba kusiya kumpondo lezi. Lokhu kunceda njalo ukuthi inkomo ingasindwa zimpondo,” kutsho uMnu Muzunde.
UMnu Muzunde uqhubekele phambili wathi abalimi banakekele izifuyo zabo ngasikhathi sonke.
“Ukuquma impondo zenkomo kunceda wena njengomlimi ngoba inkomo elempondo ezinde ayibopheki kuhle njalo ezinye ezifana lenkabi zingaba yingozi nxa impondo sezinkulu kakhulu ngoba zimane zihlabe abantu kumbe ezinye njalo esibayeni,” kutsho uMnu Muzunde.
Uqhubekele phambili wathi abalimi kumele bafundiswe ngendlela eqondileyo yokuquma impondo zenkomo.
“Akumelanga umlimi amane adumele izifuyo zakhe aqale ukuquma impondo engelalwazi ngoba zingabalakho ukulimala. Akumelanga kusetshenziswe imikhonto, amazenge loba insimbi ezitshisayo njengendlela yokuquma impondo ngoba kulakho ukulimaza inkomo zomlimi. Okumele kusetshenziswe ngamasaha ngoba wona engalimazi isikhumba sesifuyo.
“Ukusebenzisa isaha yikho kodwa qha okuvunyelwayo nxa umlimi equma impondo zenkomo ngoba okunye okunjengensimbi etshisayo kulakho ukuxexebula isikhumba senkomo.
Okunye njalo okuqakathekileyo yikuthi umlimi atshiye impondo ezincane ezingalingana lamasentimitha angu-5 kusiya ku-10 ukuze bengalimazi isikhumba.
“Ekuqumeni impondo umlimi kumele abone ukuthi isifuyo sakhe asilahlekelwa ligazi ngoba lokhu kuyingozi njalo kungadala ukuthi sife,” kutsho uMnu Muzunde.
Uphethe ngokuthi ukuquma impondo zenkomo kwenza zibe lendawo enkulu esibayeni ikakhulu lapho ziphiwa ukudla phakathi kwenditshi zizidlela kuhle zingalimazananga kungakho-ke kungcono nxa inkomo zilempondo ezimfitshane.




