KALANGA: Lobolani bematongo 2

Tina Desire Dube wakaTsukuru
BAZWADZI baBhuquza bakadana babakidzani beba lakidza mwezi walala abatsamba. Kwakatanga hingwa tjintu tjose, wakadusa yose mari yaka hakiwa nebakalabgwa babe Bhuquza.

Hule kwelubakanyana waka bwilila kuJanzibeli, wakanowana nkhwinya atjilinda kadzina kazwimba meho. Awu, bake batjihanduka hhama nonkwinya, wakayilonda yose ndebo yegwendo gugwe kapeleledzela nezwibokela ku nkhwinya.

Hule ku Khezi Tjimbidzani waka agala ewhanana nemwe mbisana waka ehingila muJanzibeli-bo, zina lile waka ali Tabona. Tabona wake ali tjiwholomwa n’holo upisa. AlimuJanzibeli ikweno wakayiwana ndebo inoti mhandala iye Tjimbidzani kwaba lungano. Yakawumpanda siku nesikati ndebo yetogwa kwaTjimbidzani, wakatuna nakuku babe, Mantombazana, wakalaluka adligwa zwidlo bamwe bafumakadzi bethokomela zwidlo, Mazongo na Nlubi bakalahikila mubhanyana laka Men’we behaka mahonja.

Wake etuna ejalo atjitukutila mapapu ohako bhudila patjena. Pela kwemwedzi wakatanha dzakalinga kuKhezi, zila yose wakanda emba tjamumoyo eti ndakalisa imi andingatolegwe mhandala neluhaba gwaseli yeporo.Wakanoswika kutjakadziyiwa moto patjibeso, wakahanhigwa tjose bewun’hangamidza, katsene kwake kusihhalima bake bowoswiswa Tabona vula inon’wiwa nekuti milomo yake ilimitjenatjena, waka alipasi kwazo kulakidza sasununguka pa moyo, bamwe bakano yezela kukasala Tabona nammeyabe.

Mmayi bakasendedza moto bemilidza ndebo, “eeh watongoti kumbula mwanangu”, wakatanga kahama nyayi ebala nyenyedzi. Tabona wakahandula newhi lipasi eti “ndabuya koga ndebo yandabinga antoziba kuti ndowoyi tanga poni”. Mmayi bakamilidza n’holo behako whisisa ndebo yaTabona, wakayendila mbeli Tabona eti koga mme makuhinga tjini kuti muletje Tjimbidzani enobhikila seli yeporo? Mmayi bakaloba mhande bebhuzwa mwaza beti:

“Ukati yani? Tjimbidzani? Mwana kokuya, mwanangu whoya wata kukabe hine, ekanobhikila kule kule, tabe tawhila nehhoba nengwa dzebayisana begwila iye Tjimbidzani, ndowhila iwhoyo mbisana waka tola mbabe yatata Tjimbidzani, ata mwana whokuya. Umpuzu wezila unopulugwa nemwe nemwe wapinda”.

Nkadzikulu waka olebeleka yega nekuti kwawaka kaamudza ndebo Tabona wakabhuzwa mmayi kuti bhasi inoyenda kaMadlambudzi inowan’wa poni? Mmayi bakabva balamwa bekanoyezela besiya Tabona aliyega patjibeso. Heee, ludo gunamasimba, gotjuludza makungwa. Go mhololesa, Tabona waka dodomegwa neludo busiku gose, wakamukila kaBulawayo enovima bhasi yakaMadlambudzi, nemhahha wakayiwana. Bhasi yakanowunlahila kukampa kaMadlambudzi, ndiko kwaakapiwa nkwala waTjimbidzani. Kunhambo kwazo bva kukampa wakalinga kaMphugwi.

Atjitsamba nhambonyana hhuba lakamila, wakangina kunzinkulu wakaMawhowhoma, kaNiswimbo ntome kwezila, wakatawula lungano gugwe; “Tadumilisa tate, ndimi Tabona waka Msebele pasi kuKhezi, ndalahwa ndebhasi kukampa ndonda kaMphugwi ndina hhazwadzi yangu yakabhikilako ngono kwakuda ndinolala ndaswikako nekuti kuJanzibeli ndakumbila mahhubanyana.  Mawhowhoma waka whila ngoni Tabona, wakadana bayisana bekasunga kotjikara bekanosiya Tabona kaMphugwi. Bayisana bakapindisa kataBhuquza kukadabila tata Bhuquza. Bayisana baka sedzela patjibeso: “Tina mwezi wenyu tate wati unobvila kuKhezi”. “Eeh kwakanaka bana bangu.”

Tabona wake atjiluka mano ekapedza, TaBhuquza bakadana Tjimbidzani ekahha mapapu alipehhugwi. “Whoyu mwezi mwanangu,” Tjimbidzani wakasedzela pedlo na Tabona wakabva ati: “Butji (honey) usilobgwe ne hhana, ndimi Tabona atibudze bazwadzi kuti ndihhazwadzi iyo,” waka ejalo ewunyebezela. Tjimbidzani waka lobgwa nehhana ekagwilo wila pasi, wakabhata luboko gwa Tahanha emilidza whi eti “Kwabe makole hhazwadzi” tjiwholomwa tjakahanha kwazo tjibona kuti bupitipiti gwabhudilila, wakawamutjigwa nebazwadzi kukazipa kukajeya. Bana banasi bengakudziyisa moto ne tjita, Tjimbidzani wakanowalila Tabona mun’umba yebezi, busiku kwabe legwe Tjimbidzani wakano yizela naTabona, bakabva baleba kuti tjimuka banobhata bhasi inonda kuKhezi, baka tihha bose likabe jenamiso kuKhezi nakaMphugwi.

Ndizo nditi lobolani be matongo, letjani dzamula, gusingazibgwe aguto besewa, nozwidila pehhugwi kwebhitipiti, mbabe, gotjambila.

Kalanga Language and Cultural Development Association  [email protected]   +263772610726.  

Related Posts

Ziyawa eGwanda

Abaculi beSouth Africa, amaQ Twins, sebefikile kuleli ngemva kokuphuthelwa luhambo lwabo lokuqala ngenxa yokulahleka kwamaphasipoti abo. Amawele la, afike elizweni ehamba lomculi odume ngengoma ethi “Uyoncengwa Ngunyoko”, uMafikizolo, njalo bonke…

Konke sekumi ngomumo kuBulawayo Arts Festival

Langalakhe Mabena KONKE sekumi ngomumo kumcimbi wezomculo oweKings and Queens Concert ozaqhutshwa ngaphansi kweBulawayo Arts Festival (BAF) mhlaka 4 Nhlangula. Umcimbi lo uxhaswa yikhansili yedolobho lakoBulawayo njalo uyingxenye yemcimbi yokuthakazelela…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×