Tina Buhe Dube
Humba yetjiKalanga yahanduka baKalanga. Ndimi zwangu iwhoya unotuna na baNimasitu batema basingadle bhudzi linobaba. BaGumwe, baNtoba, BaThomane, bakatjuluka Malikwe gulihhele vula Shashe guli likoba. Banopadzumu nenhewa mapfunde alihhele dula. Ndakabhata ntha dzose. KaTjabe ndiyapo, ndikabasekulu. Ndakalegwa nomwanana waDzandiwa.
Dzandiwa waka aliwhola pa bawhola. Waka ali nlumetate. Waka eyi Dzandiwa unotondeka kunobhuda hhuba, akatondeka kunongina hhuba, akatondeka pehhugwi vula ikadona.
Kwaka kulema ipapo. Nhu unotondeka pehhugwi vula ikatitima ngono apa anga kutondeka ata ungawila pasi ukatongofa kwelubakanyana wali?
Bakalanga bantolo. Baka bana makaabadzo. Ndibo baka belebeleka besa makungulupeswa. Beti “midza mbvula whuzwikanya patokulu”. Baka belebesa kana tjose tjawunothama tjina mbhayilo.
Ndobada banhu bakanyi. Bokuku bangu bo baNikodza andinga bakangan’we. Bose nabo baNitjibombgwe, ibo boDebeletebele lingapa hhanga nkalanga ungapa whali.
Nayibo bo baNibuso banopula dobgwe nethobolo ndeba kanyi kwedu. Bakalanga. Atizi ikweno kuna bobaHhabe nabo baBhadza bhofu banotanha nti bakakwakwatila netiko, bo baNipalo, Batatjilisa, boDatji, baNlapo, nabo baNikuwana.
Balawhuda. Bakalanga banjinji. Ndingahlani wali ndina hama dzingapa? Bandisa bala bhudani patjena ndimubalebo.
Ndoboka kwazo kuna ibo baka bhata nkombe webuKalanga kuti usitebuke vula imukati. Bakhwinya bangu bose banokwala tjiKalanga kwazokwazo muLukwalogobuso (Facebook) ndomulobela mhande ndipamha.
Ndoobala bahomanana banonga boPuku tjakaBhuqwini, Baloyi bakaMasendu nakaMazwaligwe, Gori tjakapedza whuku nebakadzi bebanhu, Bhani lakaloyewa, Totjela kugwizi kunaMoza, Kadzikulu tjakanyenama tjakaTokwana tjisingalowe, BakaZwibudzana nebamwe bose bakasima nolezwana netjiKalanga.
Tjandinohaka kuti batibudze ndetjekuti iyawa mazina baka apiwa nani? Ngabatongo tikwamhulila kuti naswibo tizibe.
Umwensi tingawana mazina akanaka opa bana bedu. Kana tanyala nemazina etjikhuwa atinowha apiwa bana. Kana iwo makhuwa kowasekesa apa ewha kuyi nhu unoyi Remember.
Umwe eyi Funwell banohaka bakahaya kuti izina kene ini? Akalulwama elebeleka ali mutjiKalanga kusi mutjiKhuwa.
Ndizo-ke ibaba bakhwinya bangu bandabala ngabatjidze babhatshe nemazina. Ape kuna unobahaka banowanika muLukwalogobuso pamwe ungawana mazina akanaka.
Namibo ndakajali wali ndohaka baakanya dula lemazina etjiKalanga anonga boBatjengedzi, Batjenesi, Tjandapiwa, Mandipa, Mathumo, Hamu yoMpani, Tjakudla, Tjemadonkana, Hhalayangina, Mahlankwala neamwe manjinji.
Kana ndiko baka tjaba ikoku. Intha yekuti dzenetshene ayina tjayinohinga. Ndiloba ndihinga kuzwithupha, ndoba nditi wabuya nezina letjikhuwa ndihandulila ndikwala netjiKalanga.
BoHardlife banoba boyi boButjilogolema. BoDifficult beyi ndiboKolema. Bose boFaith banoba beyi boGalamoyo, boHappy beyi boTahanha, boGivemore beyi bo IPanikwazo, boClever beyi boTjinamano, boProgress beyi boBhudilila, bo Innocent beyi boTjisinanlandu, boRemember beyi boMusikangan’we kene Kumbulani.
Izwezwi zwinhu zwemazina zwingakuloba pasi umwensi. Kuna umwe nlume unoyi wakalamba kwala tjatifiketi nekuti tate bemwana baka batumila mwana beti unoyi Vulture.
Ngono nkwalili we-ofisi apa ebabhuzwa kuti banoziba kuti zina ilelo lobvani mdala eti atoziba wakangowha liwunzipila akakubona kwaka unlizana kuti alipe mwana ekoba edanazwe eti “ yeVulture, yeVaaa, kati wanadayi yeVaaa”.
Kuli imi ndaka ndootjiti Gola koga ndinyalala zwangu kuti tatayi batongohhuka bulubi. Zwaka zoswika zwimusana nammayi bomwana bethi “kati wawungakwalisa mwana uti unoyiGola tjini saku baka basingazibe bose kuti Vulture lolebani.”
Tjakajalo tjiKalanga. Umwensi tolekedza banhu belahika titi bakalinga. Ndizo ukabona nkhwinya alipasi koMpfula edla mbvula ekadza akamidza nemhudzi dzakhona tjimbidza wawuntjemela. Unokoti alamba ukotjingula maboko.
Unoba otjoobona-ke kuti itjetji tjakakona hhowu tjibhuda tjakajalo iye unowhotjimila akatini.
Kalanga Language and Cultural Development Association [email protected] <mailto:[email protected]>




