YiNtatheli kaMthunywa
KULANDELA udaba lomlilo ongazwisisekiyo osuhlasele imuli yakoGumede esiqintini seMfanisoni eNkuba esigabeni seNkayi esabelweni seMatabeleland North abezomoya sebeveze ukuba inkinga yemuli le ingabe ibangelwa ngumbango womuzi.
Kumaviki amabili nje kuphela, sokutshe imizi emithathu — yonke ingeyakoGumede — isiphenduke yaba angathi ngamanxuwa. Umlilo lo osuthwalise nzima imuli le, uqala abantu bengalindele, njalo kuMnumzana Herod Gumede ongumfelwa kungathi liphupho elibi.
Ingcitshi kwezamasiko lezomdabu ukhulu uMhabhinyana Ngwenya uthe umlilo lo ungabe ubangelwa ngondofa abathunywayo ngoba kubangwa umuzi.
“Ukutsha kwemizi ngendlela engazwisisekiyo yinto evamileyo esigabeni seNkayi. Imvama yezehlakalo lezi yikuba kuyabe kungumbango womuzi kumbe indawo, lapho okucina kusiba lomunye othumela khona ondofa ukuba bayetshisa umuzi walo osehlala kuleyondawo ngenhloso yokuthi bafanane, bangabilendawo bonke ngoba kulowomuzi kuyabe kungasahlaleki.

“Imuli yakoGumede kumele ihlaliswe yonke phansi kukhulunyiswane, uzaveza onguye obophe umoya ngokukhitshwa ekhaya mhlawumbe wangatshayelwa ihlahla kube sokuxazululwa indaba le,” kulandisa uKhulu uMhabhinyana.
Uthe imuli le kumele idinge usizo masinyane kuxotshwe ondofa laba.
Omunye njalo usiyazi, osebenza ukukhipha ondofa ezikolo lasemizini yabantu owazakala ngokuthi nguMaDlamini ubike ukuba isiga lesi, athe “livutha”, sibangelwa yikuthi kukhona okubangwayo emdenini.
“Isiga sabo lesi sibizwa ngokuthi livutha, kuyacitshwa kulendlela yakhona okwenziwa ngayo ukucitsha ivutha.
Abanikazi bemizi etshayo kumele basukume badinge ongabasiza bacitshe ivutha leli,” kubika uMaDlamini.
Kusukela mhlaka 15 Ntulikazi, sekutshe izindlu eziyisikhombisa kugoqela lendlu efulelwe ngamazenge. Umlilo lo utshisa impahla zendlini, izigqoko, incwadi eziqakathekileyo kunye lokunye esiyabe sesikunikwe yizakhamizi ukuze siphathiseke.
Abafakazi baveze ukuthi isimanga ngomlilo lo yikuba kwesinye isikhathi uqala ephahleni lotshani usehla usiyaphansi, kwesinye njalo isikhathi uyabe uphambana lalapho umoya oyakhona.

“Kwelinye ilanga watshisa uthango lwensimu yakoGumede, kodwa kwangathi ukhona owulindileyo, kawuzange utshise insimu zakomakhelwane loba kwakulomoya omkhulu.
Imizi le etshayo ngekaMnu Gumede, lendodana yakhe uMnumzana Xolani Gumede (38). Umuzi kaXolani omdala, awakha lonkosikazi wakhe omdala, yiwo owaqala ukutsha. Kusukela lapho, umlilo lo utshisa emzini kayise kanye lowakhe, kwesinye isikhathi amahlandla ambalwa ngosuku.
Amalunga emuli le asehlalele evalweni ukuba imililo le ingacina ibulala abantu. Kuviki ephelileyo, umlilo lo utshise inqola yokuhamba yendodakazi encinyane kaMnu Gumede.
Imuli le isilala egcekeni, ibase imlilo egumeni ngoba besesaba ukuba bangayacatsha kubomakhelwane funa imililo le ibalandele.
“Kangikaze ngibone okunje empilweni yami. Sengibikele amapholisa, ngabikela loDistrict Develompent Co-ordinator kunye lalabo abathi balamandla okumisa iziga. Kakho osesincedisile. Senginikele konke kuNkulunkulu,” kutsho uMnu Gumede.
Izakhamizi lazo zitshwaqe imizimba.
“Umlilo lo kawuwodwa. Uqala ephahleni, utshisa lezinto eziyabe zigaxwe ezihlahleni phandle. Besinakanela ukuba mhlawumbe kulelunga lemuli le elonileyo, kodwa ngemva kwemihlangano embalwa bonke bayalandula,” kutsho uMnu Redbull Moyo, umnewabo kaMnu Gumede.
“Kasiselamathe, kodwa njengabadala, lokhu kufuna abantu abalamandla okulwisa imimoya enje.”
UMnu Moyo uthe ubukhokheli bomdabu buke babiza umhlangano wesigaba bathi abantu bancedise imuli le ngemali ukuze imuli le ithole usizo.

Omunye umakhelwane uGogo uRosalina Bhebhe uveze ukukhathazeka ngokuthi imililo le itshisa ngitsho lempahla ezinikwa imuli le ukuze izincedise.
KuMnumzana uXolani Gumede, uthe bakhathazekile ngesimo abaphakathi kwaso.
“Abantwabethu kabasayi esikolo ngoba ama-yunifomu abo atsha kunye lamanye amatsha esawathengayo. Ngabuya ngivela emsebenzini isikhwama sami satsha mhlalokho,” utsho njalo.
NgoLwesihlanu, kwatsha ingubo zendodakazi kaMnu Gumede ephila lobugoga lapho elele kodwa ngenhlanhla baphanga bazicitsha okwenza kwavinjwa ingozi, kodwa umlilo lo wabuye waqhamuka imuli isisiya eNkayi Centre ukuyadinga imithandazo.
UNkayi District Development Officer uNkosazana Matilda Mlotshwa, ovakatshele imuli le uthe isimo esiphakathi kwemuli le sinzima njalo idinga uncedo.
“Samukela umbiko savakatshela imuli yakoGumede. Labo abenelisa ukusiza sicela bazoncedisa imuli. Imililo le isitshiye imuli le ingelalutho,” utsho njalo.
UNkszn Mlotshwa uthe labo abafisa ukuncedisa imuli bangathinta uMnu Xolani Gumede ku 0785 361 809.




