O-LEVEL: Ukuhlaziya inkondlo – Ungakhohl’ ukuth’ umhlab’ ukukhangele, Kevin N Mathe

Charles Dube
Lamhlanje sicubungula inkondlo ehlabusa okwamagama. Iyisixwayiso esinzulu ebantwini abaphila kulo umhlaba ukuthi loba yini abayenzayo bakhumbule ukuthi abantu bakukhangele khonokho. Imbongi ipha isixwayiso lesi kuluntu ukuthi bangaze bakhohlwa ukuthi abantu bakhangele lokho ekwenziwayo ethi, “umhlaba ukhangele.”

Imbongi kulinkondlo ikhumbuza umama owendele esithenjini ukuthi engahluphi abantwana bakanyanewabo ngoba yena eyintandokazi yalapho ekhaya. Kukhuluma umama lo ohlutshelwa abantwana kule inkondlo.

Ucunukile umama lo yikho nje eqala ngokubuza unyanewabo ukuthi ubahluphelani abantwabakhe.

“Ubahluphelan’abantwabami nyanewethu? Wabadlisa luklubhu nje bakoneleni?” Yinto ebijwayelekile esithenjini ukuthi umama othandwa kakhulu ngumyeni wakhe akhahlameze abantwana abalabomama asebefuqelwe khatshana abaphose babe yizaliwakazi.

Bathwele nzima abantwana balumama yikho nje esebuza kunyanewabo ukuthi wabahlupha kangaka nje bamoneleni? Umama lo uxwayisa unyanewabo ukuthi angatshoni eziyenga ehlukuluza abantwana ethi ulwa laye kanti umhlaba — abantu bamkhangele, bayambona akwenzayo. Unyanewabo lo ulolunya ngoba abakhe abantwana bayadla bayasutha, aze asebenzise isitsho esithi batshayana ngezinkwa, kanti ngakwelinye icele abakanyanewabo babulawa yindlala. Lokhu kuqiniswa kakhulu yisaga esithi, “Ezam’uth’azidl’ingqweqwe zomlomo.”

Kalandaba lengane zikanyanewabo ngoba uzincitsha ukudla. Lekujezisweni kwabantwana lapha kulenketha ngoba umama lo uthi ezikanyanewabo kazilwazi uswazi, kanti ezakhe zitsheba ngalo okutsho ukuthi ezakhe zitshaywa njalonje ngunyanewabo. Lanxa kunjalo lumama ukhumbuza unyanewabo ukuthi kangakhohlwa ukuthi umhlaba umkhangele. Abantu bamkhangele akwenzayo. Nxa ethi uyakhangela ngekugqokeni lumama, ubona ezikanyanewabo zicece ziphelele. Ezakhe ziyanithizela zigqoke amanikiniki.

Ngamanye amazwi abakamama lo abantwana badatshukelwe bona abakanyanewabo bagqoka izigqoko ezintsha njalo ezinhle. Ulolunya unyanewabo walumama ngoba uthi abakhe abantwana kabavukele esikolo bayefunda ngakwelinye icele ethi abakanyanewabo kabaye kwelusa bengalugxobi esikolo okuzabenza bathuthukise impilo zabo. Ngokucunuka umama lo uthi uyadela unyanewabo ngoba yena wazalelwa izichaka esitsho bona abantwabakhe abathwaliswe nzima ngunyanewabo. Lanxa kunjalo uyamkhumbuza unyanewabo ethi kakwenze lokho kodwa akwazi ukuthi abantu bamkhangele.

Uyaqhubeka lumama eveza uchuku izingane zakhe ezihlangana lalo kunyanewabo. Ezakhe izingane okungathi kazilanina zisetshenziswa nzima zivuswa ngovivi abanye abantwana besalele kodwa abakhe unyanewabo abakhe kabavusi ngovivi ngoba ethi bancane. Ezikanyanewabo ingane zilala ilanga lize likhwele ngoba kuthiwa zincane.

Unyanewabo uvusa ingane zalumama esenza angathi uyazithanda uzifundisa umsebenzi ethi kafuni zivilaphe kanti yikho ezibulala ngemisebenzi enzima.

Nxa esenzenje unyanewabo kamama walezi zingane uthi ugcwalisa isaga esithi, “ayikh’ inkwaleyaphandel’ eyinye,” okuyikuthi akula osebenzela omunye kodwa yena lemuli yakhe besetshenzelwa ngabantwana bakanyanewabo abathwalise amagabha avuzayo.

Related Posts

IBosso ibonga abasekeli

Nkosilathi Sibanda IQEMBU leHighlanders selibonge bonke abasekeli balo abahambe eGweru ukuyakhuza iqembu kumdlalo walo leTelOne ngoMgqibelo. Kumbiko okhitshwe liqembu ngoMvulo ekuseni, iBosso ithe uthando lwabasekeli kaluqhubeke, njalo lukhuthaza abadlali, abaqeqetshi…

Kulimele abangu-20 kungozi yomgwaqo eMahatshula

  Raymond Jaravaza ABANTU abangu-20 balimele ngemva kokungena kungozi yomtshova lenye imota eyenzakale emgwaqweni omkhulu osuka koBulawayo usiya eHarare, eMahatshula ngoMvulo ekuseni. Umqondisi weBulawayo Fire Brigade, uMnumzana Mhlangano Moyo uthe…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×