Cornelius Luphahla
EKADENI abakaMalandela babethi nxa amajaha lezintombi sebekhulakhulile babedingelwa abatshiyeneyo ukuthi babafundise mayelana lokwenda lokuthatha. Lapha-ke kwakuthi abesilisa bafundiswe likhehla lakulowo mdeni eselimxhiliba.
Amantombazana lawo ayephiwa isalukazi kumbe izalukazi ezimbalwa khonapho ezomdeni ziwatshukatshuke ngemfundiso kube luthuli. Ekufundiseni kwabo babesaziswa ukuthi kumele bendele emzini onjani bekhuthazwa njalo ukuthi umswane wembabala kawungeni ekhaya.
Ijaha lalingathathi nxa uyise lonina bengavumanga ukuthi lithathe kulowo muzi. Kuyafana nje lentombi yayithi nxa ijaha seliqalile ukuyihluphahlupha liyivakatshela njengoba amantombazana ayabe emanengi egumeni, uyisekazi wamantombazana la wayehle awabikele wonke ukuthi kozibani akuqalwa. Lokhu wayekukhuluma nxa ijaha lelo liphuma emzini ongathandwa ngabomdeni lo.
Kwakuthi nxa uyisekazi wentombi sevele watsho njalo intombi ihle ilixotshele khatshana ijaha lalo lizibonele ukuthi lapha lilobole ngengudula ezilayo. Lamajaha ayetshelwa phela ukuthi kozibani akuqalwa bagada impisi. Lapho-ke ijaha lihle lithobe inhliziyo litshiyane laleyo ntombi.
Ngokwenza lokhu abadala babesazi ukuthi bajongeni yikho nje lemitshado yabantwana yayingadiliki. Ubudlelwano phakathi kwabazali bejaha labentombi babusenza ukuthi abantwababo baphile ngokuthula kuthi mhla bexabene balamuleke lula njengoba abazali babo bayabe becelelana isawudo.
Kulezinsuku sokukondoda zibonele bakithi umntwana uyathutsha esisitheka lenkalakatha yesalukazi esingaziwayo lokuthi ngesangaphi. Uthutsha laso nje usithethe etshabhini kumbe ebhawa okusuka kubenzima ukuthi nxa sesiqalile ukugila imikhuba yaso uzayabikela bani. Asazi kumbe uyabe ezayabikela ibhawa le asithethe khona.
Kwesinye isikhathi ijaha liyatshelwa ngabazali balo ukuthi lingathathi emzini othile kodwa lihlome iziqu endlebeni likutshaye indiva lokhu. Abanye bahle badele abazali babo nxa besizwa bethi kabafuni bathathe emzini othile.
Amantombazana wona ahle amuke ayezendisa. Isimanga yikuthi nxa sokulobunzima phambili umntwana lo usuka abuyele ebazalini ayecela usizo. Lokhu kuhle kuveze sobala ukuthi amehlo madala ngakho nxa umzali ekulimukisa vula indlebe uqaphele.
Abanye bathi nxa betshelwa ngentombi ethile ukuthi angaze ayithatha uzwe ethi inhliziyo iyayazi indlela njalo elilamehlo liyazibonela. Khonapha utsho kanje uhlanyiswa yintombi yendlela nje ezamane ivuke ubunke njengoba bethi indwangu kayisilahli isiphongo sayo. Lapho-ke abazali bangaze bamile inkwili bengasiManyanyadu owabonwa ngoMandulo.
Abaziyo babethi nxa sokunjalo bafunge bagomele bathi sizabona ngentanga ukuthi ngamajodo kumbe ngumnyankomo, njengoba nje umfaba lawo uzalwa yinhlanyelo ekhethiweyo. Lokhu kuyinto embi kakhulu ngoba ngeke wazithola izibusiso nxa umzali wakho sekubhejele kanje. Uzwa sokuthiwa indoda izibophele ngenxa yokuhlutshwa ngumkayo kanti yikungalaleli kwayo.
Majaha lezintombi kangitsho ukuthi kumele likhethelwe ngabazali abantu elifuna ukuphila labo kodwa kuqakathekile ukuthi likhulumisane libonisane labazali ukuze kungalihluphi kwelizayo. Yebo kambe kwesinye isikhathi bakhona abanye abazali abayabe befuna ukuthi abantwababo bendele lapho abafuna khona besenzela idlelo kodwa abavamanga labo.
Yebo kambe bakhona njengoba nje bethi umsizi ngowembiza zonke kodwa abatsho ukuthi bonke bayafana njalo kakho ongadla isikuba impuphu ikhona. Akulamhlambi ongela nuta kodwa kuqakathekile bakwethu ukuthi sibonisane labazali bethi ngokwakha imizi singaze sabalahla ngoba sesizibona sesikhulile.




