Silo Mehleli Dube
Thina kudala sisafunda, zazithi nxa zivuliwe izikolo sivuke empondozankomo sibasa umlilo, sifake amanzi eziko ethi nxa eseholoba sigeze sigqoke amayunifomu qede siphunge uhololo onathiswa ngamagwadla kumbe amaqebelengwane, ungene indlela eya esikolo kuthi kutshaya ihola lesikhombisa sesifikile.
Insimbi yayikhala sesifikile, sigijime siyebuthana ngaphansi kwefulegi yelizwe kuhlatshelwe uNkosi sikelela i-Africa eyayingoma yesizwe ngaleso sikhathi. Ababalisi labo babefika bafole phambi kwethu kuqedwa lapho umphathisikolo uzabika afuna ukukubika beseziqala-ke izifundo.
Kwakusiba licala elikhulu nxa ungenzanga imisebenzi yesikolo okumele uyenze ngekhaya. Nxa ungenzanga umsebenzi wawusazi mhlophe ukuthi uzancwetshwa indlebe uthole isicazimula kungani ngumuntu olunywe ngulonyovu kwasalela udonsi kumbe kukhale umqwayi. Sasitshona singadlanga njalo sasingavunyelwa ukuphatha imali ngaphandle nxa uphathisiwe ukuthi udlule uthenga loba yini oyabe uyithunyiwe ezitolo.
Ungatshayisa esikolo, endleleni kwakungadlalwa ngoba usazi ukuthi imbuzi lenkomo kumele kuyebuthwa kuyevalelwa ezibayeni.
Isimanga lamhlanje kungathi izinto seziguqukile. Inengi labantwana bakulezinsuku abaselandaba lesikolo, uzwa bekutshela ukuthi banengi abantu abafundileyo abangenzi lutho. Ezikolo sekwangena umkhuhlane wobuqholo, ufica umntwana wesikolo ekhuluma lombalisi kungathi ukhuluma losowabo.
Ngike ngaba semhlanganweni wesikolo emavikini ambalwa adluleyo omunye umbalisi wesifazane wathi ethuma abantwana besikolo ukuthi bayexotsha imbuzi ezazingene esivandeni sesikolo, bala bethi bona akusibona bafana benkomo.
Inengi labantwana alisalaleli ababalisi, uthola lokugqoka kwakhona amabhulugwe eyunifomu etshiyene, iyadonselwa phansi kwezihlalo, ngesikhathi sezifundo uthola abanye babafundi becatshile ngemva kwezambuzi kumbe esivandeni bengazi ukuthi bayazikhawulisa bona.
Abanye ngababhema izidakamizwa lokuthi umbalisi uyabe esithini abezwa lutho. Abasemadolobheni abanye bakhona bayaphuma sengathi baya esikolo bazitshonele emaphakhi kuthi sokutshaya izikhathi zokutshayisa baqonde ezindlini sengathi bavela esikolo.
UHulumende wafaka umthetho othi umntanesikolo kasatshaywa, yikho ngolimi lwabondlebe zikhanyilanga kuthiwa you spare the road and spoil the child. Inengi labo sebephatha omakhalekhukhwini abadulayo umbalisi efundisa bona bayabe bephethe bezibukelele amavidiyo ezocansi, kambe lapho kuphuma impumela yemihloliso inengi labo liphuma leqanda ngoba bayabe bengezwanga lutho, baqaphele ukwazi izinto ezizabafaka enkingeni behluleke lokuzixazulula.
Ungaqathanisa umntwana owafunda ngesikhathi sifunda lowakhathesi, ngitsho lalapho sekukhulunywa ngesikhiwa uvele uyifunde ivaliwe ngoba uzananzelela umehluko omkhulu.
Ukungaphumeleli ezifundweni abasakutshayi ndiva. Thina wawungahlekwa, ngitsho lalapho ulentombazana oyikhombisayo yayihle ikwale ngoba ikubona njengento engelancedo futhi elihlazo esigabeni.
Okokucina ngithi kwabasakhulayo nxa useselethuba lokufunda, funda ngoba ilizwe liguquka njalonje, sekuphilwa ezikhathini zethekinoloji, nxa ungela mfundo usalela emuva entweni ezinengi.
Ayixabene.




