Tikuthama tijali naswi timugumbo linondapo

Tina Notsikelelo Dube
Dumilani buKalanga bubuya. Ndobvuma motjila mose pamuyapo. Nasi umunhanga ndiBanimasitu batema basingadle bhudzi linobaba. Bagumwe bashashelukoba banopa Ndzimu nenhewa mapfunde alihhele dula.

Bakatjuluka Malikwe gulihhele vula, bakatjuluka Shashe gulilukobana. Basingalale nontshwayilo.

Mubutjilo tobakumbula wale bazwadzi bedu? Kene bakayipa zwabo totongokumbula kuti pose patiyapo ndibo.

Mihingo yatinothama kungentha yabo. Koga mahhuba ihhawa tebapa mazina, tebalinga semapofu koga tibva mumaboko abo.

Ndakati ndilikutshipi neNgibelo, umwe wake esumikila dama leNdzimu akati tikumbile kose kwatinohaka kuNdzimu, tibike kose kunotinyadza. Mitolo yatakasenga inotilemela tiyileti kuNdzimu. Ape ulumbidza Ndzimu kose kwawunohaka nekwawunoyemula unokupa. Ngono iswi bana bemahhuba ihhawa atitjaziba bazwadzi bedu. Towana tjini mhahha tikon’wa kumbula bazwadzi bedu? Kuti ube uyi udokotela, intha yabo ngobe ndibo bakakudiya. Nasi tate batola pension kweyi ndaba dzabo ngobe akuna tjabanothama beyi abazozwidiya.

Umwe nhuntana tilikutshipi wakamilika akalumbidza Ndzimu nebutjilo gwaanotjila mahhuba ose. Akakumbilila bana babe mahha kuti Ndzimu abalise nayibo baswikise makole awe. Wakaleba ndebo yandakaseka etjambo leba, koga kwati mbeli ndikakulingisisa ndikawana kuti kotikala mubutjilo gwedu. Wakati limwe hhuba senhu watjikula usingatjahinge, usina tjaangathama tjinonga hinga tjingawumbhatsha mubutjilo gugwe kakale senhu unabana bakula bakazwidiya kupehhugwi, wakabhuda munzi uwe etambunudza makumbo. Wakatotomoka aswika kuzwitolo kunotengesewa zwinhu. Eba engina mubhutja inotengesa nyama. Wakabona kuna nhozwo dzen’ombe. Waka edzida kwazo. Nhuntana wabanhu wakangina muntsara webanhu banotenga nyama, kasodzela edzina enoswika mbeli kunotengesegwa. Wakati ebhuzwa bak’mva beti iR5 nhozo in’ompela. Nhuntana wabanhu wakabhuda kama ntome moyo ugwadza ngobe waka asinayo. Moyo uti korikori nhozwo dzakanaka dzapaliwa kale. Eba emaama eti pamwe kungata nhu unangoni ekati yeyo, noti pawayiwana ukandibgwiliza.

Wakadzozwilinga kuti pamwe angatengesa kumwe akawana R5. Ezwilinga ewana mapfudzi apahhe anolobgwa nemhepo zwayo. Bhurugwi ledzina lelizana nekabhudula nentha yopaluka lithubugwa. Hangu wakambala maphathaphatha, unonda eseba zwe pasi negumbo. Wakabhuda mutolo tjabanhu akangina zila enda kun’umba, moyo wakamanikana nkumbulo ukumbulisa zwinjinji. Wakanda elebeleka ega ezwibhuzwa ezwihandula kumwe ehaya n’handulo. Enda ekumbula kuti ndiye whoyu nasi unombala zwakakona beni bazwo. Eba ekumbula kuti anokumbila R5 kubana babe akahla kumbila kuti koyi makahinga mukasa poni yenyu kukamuka zwinjinji se agala asina mari.

Wakabona kuti tjibuya anyalale zwe ekambala bhatji “letshipi”. Pa ukumbula tshipi ntja mutjikhuwa inoyi metal, nhu ekokuthumila bhatji esa zwisamba esa kose makhunupo ekokumbadza nowha tjini?  Mdala wabanhu wakati ahaya R5 akabona ntja kuti wakambadziwa bhatji letshipi. Apa wakabe ebva kuti butjilo gwaka guwunlemela ehaya edza ehaya neR5 yaka esingakumbule kuti angayihaya saku ana bana baakadiya ebahhula mehho nebululi ebandisa ku university kutila kuti mangwana basidziyile. Ngono nasi iye ndiye unodziyila unobhakhwa sejekana. Banhu abaka ehingila abatjawumbona satate, welingwa setjimwe tjinhu mun’ha.

Wakaswika akagala pabgwe munzi uwe., akakumbula bana babe baaka ehingila ebambadza zwakanaka ebandisa kukwele ebahhula bulubi nasi wenga bhofu linokakatiwa. Nasi bana babe banongosoba nedzimota, betjidusa nezwimilo tjikhuwa bembala zwakanaka belingiligwa nebanhu kulimasimba onhuntana wabanhu. Welingiwa senhu wakagala asina tjitje, wehaya R5. Nezwinhu zwaakatenga atjahinga dzelingwa sezwikwetele kweyi masofa akhona unoti ugala unga ugele tina. Tjose tjaakahingila atjitjazibgwa nentha ye-fashion yangina koyi kadzene kwalahiwa kukatengewa kumwe. Hatjalingwa sonhu, pa eti dzene mati. Koyi nyalalani mozibani? Wonga mwezi mun’umba iye, unokumbila vula. Wotumwa semwana eyemula kuti dzene Ndzimu apalalanya meya nenyama kene engapika bhatji katobela hango kadliwa nehumba zwayo inoba yata. Noti tjawunothama kukayi wali ngopi unotani tjanoziba.
Wakakumbula  nhu un’ompela ungati amutolezi ngeno bhatji lenyu ndikamumbalila mukatongolobgwa nemhepo.

Nhuntana eti ndakati poni, Ndzimu ndiye unganditula bhatji letshipi. Nhuntana wabanhu wakazwipila kuNdzimu wenga nhu usina tjaanatjo ngobe banhu bakatjizwidiya abatjinani naye koga kuli iye wakahhula zila nebandisa kukwele.

Bana ayikumbuleni bazwadzi bedu tisibate kuti badzine babe nemoyo weti nsi befa bazwibone belahiwa sembgwa isina tjayinatjo ngobe mhahha inobva muwhilila bazwadzi bedu sekwakakwagwa muNdebo Mbuya.

Kalanga Language and Cultural Development Association [email protected]/  +263772610726

Related Posts

Ziyawa eGwanda

Abaculi beSouth Africa, amaQ Twins, sebefikile kuleli ngemva kokuphuthelwa luhambo lwabo lokuqala ngenxa yokulahleka kwamaphasipoti abo. Amawele la, afike elizweni ehamba lomculi odume ngengoma ethi “Uyoncengwa Ngunyoko”, uMafikizolo, njalo bonke…

Konke sekumi ngomumo kuBulawayo Arts Festival

Langalakhe Mabena KONKE sekumi ngomumo kumcimbi wezomculo oweKings and Queens Concert ozaqhutshwa ngaphansi kweBulawayo Arts Festival (BAF) mhlaka 4 Nhlangula. Umcimbi lo uxhaswa yikhansili yedolobho lakoBulawayo njalo uyingxenye yemcimbi yokuthakazelela…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×