SIYALIBONGA mahlabezulu ngosekelo lwenu ekutshiseni otsotsi, ekugcineni umthetho lasekuphathekeni kunhlelo zamapholisa eZimbabwe Republic Police (ZRP) ezokulawula umthetho ezikhokhelwa nguzulu eze-Community Policing. Umsebenzi lo yiwo othela izithelo ezigoqela ukubotshwa kwabantu engizabanika njengesibonelo kundatshana le.
Kudaba lwethu olwedluleyo ngilethulele abadingwa ngamapholisa eZRP Hwange leTraffic ababalisela phakathi kwabanye uPrince Nyathi owayehlala ku-31F Ingagula, ngecala lokweba labanye.
Lokhe sibadinga kodwa-ke empini yokudinga labobantu, kubanjwe abambalwa abagoqela laba engithe ngizabapha njengomzekeliso wezithelo zomsebenzi wempi yomanyano wamapholisa lozulu.
Omunye wababanjiweyo nguWellington Khaya ongelasithupha kodwa esithi uleminyaka engu-28 eyokuzalwa ohlala emzini kaMuginya esigabeni saseMazizini eMbembesi. UKhaya ubotshelwe ukweba imbuzi zikaNkululeko Mdluli ongumakhelwane wakhe oleminyaka engu-27 eyokuzalwa ohlala ku-stand number 85 eMazizini. Kubikwa lezombuzi wazitshontsha ebusuku kodwa impi kazulu lamapholisa yala ukuthi icala lokuphazanyiswa kwenotho yabantu, izifuyo, lidalwe mahlayana nje bona begoqe izandla; basebembamba.
Omunye njalo oyisibonelo sobubi bokudala amacala phakathi komphakathi esikhathini sokuthi simanyane silondoloze ukuthula lokugcina imithetho yesizwe, nguCrispen Mguni oleminyaka engu-42 yokuzalwa odabuka esigabeni seFamona e-Nyathi okungeyinye yezindawo lapho isizwe esithola khona inzuzo ethile ngamatshe aligugu.
UCrispen utholakale esemba igolide ngokungekho emthethweni, okutsho ukuthi ubetsheketsha, engelachence (licence) kumbe imvumo (permit), icala elaziwa ngokuthi yi-Prospecting gold without permit ngesiNgisi.
Ithe ilokhe isaphembela lokuzingela impi yomanyano kazulu lamapholisa, yajimba uCharles Dube-Sibanda ohlala emzini wakhe eNduminchenga 8, esigabeni seMalala emangweni olawulwa yiZRP Kamativi. UCharles utholakale ele-5kg yembanje. Imbanje kazivunyelwa bakwethu. Ziyingozi empilweni yoluntu njalo zilicala zona ngokwazo, ukuzilima, ukuzibhema, lokuzithengisa akuvunyelwa!
Ngithemba lisakhumbula ukuba kudaba lwethu olwedluleyo bekulabantu ababili abadingwa yi-ZRP Hwange besetheswa umlandu wokuya emacansini labantwana abangamankazana abangakafikisi iminyaka yokwenelisa ukuvuma kumbe ukwala ezocansi. Kwababanjiweyo-ke ngesikhathi kudingwa labo, kuloTaimon Dube odabuka eBinga eleminyaka engu-38 eyokuzalwa.
UTaimon uhlala emzini wakhe kwesinye sezigaba zeLusulu esakoMukotwa eBinga. Kubikwa uDube uthandana lomntwana oleminyaka yokuzalwa engu-15. Bakwethu silikhuthaza ukuba lazi ukuthi kulicala ukuthandana lomntwana oleminyaka engaphansi kwe-16. Ole-16 laye kumele kube kulesivumelwano labazali bakhe ngoba esesemncinyane kakhulu kuleyo elawulwa ngumthetho wesizwe i-18, lapho umntwana ayabe esetshiya lobobuntwana esebalwa ekusunguleni ubudala!
Kusenjalo nje, kulenkemenkeme yendaba bakwethu etshiye izakhamizi zakoMahlanzana eNkayi zibambe owangaphansi ngemva kokuba esinye sezakhamizi zakulesosigaba sitshaye sabulala umntwana oleminyaka yokuzalwa engu-11 ngoswazi. Kubikwa uNkosilathi Mpofu oleminyaka engu-40 yokuzalwa, nguye oyetheswa icala lokutshaya umntwana lo kabuhlungu emzimbeni wonke emethesa umlandu wokuswela imbuzi akade emele ayezibutha emadlelweni. Kunzima bakwethu. Kasazi ukuba bekuyikulaya na kumbe besokululaka nje.
UNkulunkulu uyasithanda sonke bakwethu ngoba wasidala efuna simkhonze njalo wabakwazi ukuthi umhlaba esimkhonzela kuwo uyahlaba, ulezilingo lokunye okunjalo. Ngokunjalo, wasipha imithetho lemilayo kodwa thina siqhubeka sinzinyelwa yikuyilandela. Phela angithi sixwayiswa nsukuzonke ngabafundisi ukuthi kumele silaye umntwana hatshi ukumtshaya sengathi silwa losowethu.
Lomthetho wesizwe sethu seZimbabwe uyatsho ukuthi umzali lomphathisikolo balalo ilungelo lokulaya umntwana kodwa hatshi ukubhaxabula ngolaka kodwa ukukhuza ngomusa, uthando lozwelo ukuze umntwana angakuphindi lokho akonileyo. Amalungelo abantwana loluntu lonke jikelele lawo ayasithiba ekulandeleni ulaka ngokungelamkhawulo.
Lathi, kuzonezi indatshana zethu sihlala sisitsho ukuthi kasikhuzeni ulaka siqinise uthando. Kunzima, kodwa-ke yikho okusakhela isimilo sobuntu kanye lokusisondeza duzane lomusa kaNkulunkulu osiphephisa mihla yonke. Uthando lungehlula, sicina sibalelwa ekugileni imikhuba lakumaqembu abo “tsotsi” singesibo!
Ngizalubambela lapha udaba lwethu lwezibonelo zobubi bokwephula umthetho. Inkuthazo yethu yinye, kasixwayeni umthetho bakwethu sitshisekele ukuthula okuzala inhlalakahle lengqubelaphambili. Yebo ye icala lembula ingubo lingene kodwa-ke, elenqabelekayo, kasilivikeleni!
Kundatshana yethu ezayo, sizaphatha inhlelo zeZRP esingangena kuzo ukuze siphathisane lamapholisa ethu ekulawuleni umthetho ezikhokhelwa nguzulu eze-Community Policing.
Umlobi utholakala ku-(04) 700171-9 Extension 3193; 0735752386/0716616987/ 0783185092/[email protected]/ [email protected]/[email protected]




